મહીસાગર જિલ્લાનો નકશો અને માહિતી
લુણાવાડા, કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મહી નદી સહિત જિલ્લાના આઠ તાલુકાઓ, ગામો, વહીવટી માળખા અને ભૌગોલિક માહિતી જાણો.
મહીસાગર જિલ્લાનો ઇન્ટરેક્ટિવ નકશો
જિલ્લાની ભૌગોલિક બાહ્ય સીમા, જિલ્લા મુખ્ય મથક લુણાવાડા અને આઠ તાલુકા મથકોનું સ્થાન જુઓ. નકશાને ઝૂમ કરીને નજીકથી પણ નિહાળી શકો છો.
ઇન્ટરેક્ટિવ નકશો લોડ ન થાય તો ગુજરાતમાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન અહીં જોઈ શકો છો.
ગુજરાતના નકશામાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન
મહીસાગર જિલ્લો ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલો છે. તેની ઉત્તરે રાજસ્થાન, પૂર્વમાં દાહોદ, પશ્ચિમમાં અરવલ્લી અને દક્ષિણ તથા દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાઓનો વિસ્તાર આવેલો છે.
મહીસાગરનો જૂનો છ-તાલુકાવાળો સંદર્ભ નકશો
મહીસાગરના અગાઉના છ તાલુકાઓની ગોઠવણી સમજવા માટે આ નકશો ઉપયોગી છે. તેમાં બાલાસિનોર, વિરપુર, લુણાવાડા, ખાનપુર, કડાણા અને સંતરામપુર દર્શાવાયા છે.
મહીસાગર જિલ્લાની ભૂગોળ અને ઓળખ
મહીસાગર જિલ્લો ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલો જિલ્લો છે. તેનું નામ મહી નદી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે આ પ્રદેશની મુખ્ય નદી છે. લુણાવાડા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે. જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે, જેના કારણે અહીંની ખેતી, પાણીના સ્ત્રોત અને ભૂગોળમાં નદીનું વિશેષ મહત્વ છે.
મહીસાગર જિલ્લાની રચના 26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ગુજરાતનો 28મો જિલ્લો બન્યો હતો. જિલ્લા વહીવટીતંત્રે 15 ઓગસ્ટ 2013થી સંપૂર્ણ કામગીરી શરૂ કરી હતી.
જિલ્લામાં મેદાનો, ટેકરીઓ, જંગલ વિસ્તાર, નદીના કિનારા અને જળાશયોનું વૈવિધ્ય જોવા મળે છે. કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મંગઢ ટેકરી આ વિસ્તારની અલગ-અલગ કુદરતી તથા ઐતિહાસિક ઓળખ દર્શાવે છે.
મહીસાગર જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો
જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, મહેસૂલ વિભાગ અને Central Ground Water Boardના ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોના આધારે જિલ્લાનો સંક્ષિપ્ત પરિચય.
| જિલ્લાનું નામ | મહીસાગર (Mahisagar) |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | લુણાવાડા (Lunawada) |
| રાજ્ય અને પ્રદેશ | ગુજરાત રાજ્ય – પૂર્વીય ગુજરાત |
| કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર | લગભગ 2,261 ચોરસ કિમી |
| અક્ષાંશ વિસ્તાર | 22°55′ N થી 23°27′ N |
| રેખાંશ વિસ્તાર | 73°14′ E થી 74°01′ E |
| જિલ્લાની રચના | 26 જાન્યુઆરી 2013 |
| કુલ તાલુકા | 8 |
| કુલ ગામો | 720 – ગ્રામ પંચાયત પેજ પર દર્શાવેલી સંખ્યા |
| ગ્રામ પંચાયતો | 355 |
| નગરપાલિકાઓ | 3 – બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર |
| મુખ્ય નદી | મહી નદી |
| મુખ્ય જળાશય | કડાણા ડેમ |
| નામનો ઉદ્ભવ | મહી નદી પરથી |
| મુખ્ય વહીવટી ભાષા | ગુજરાતી |
સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ, ગામ અને ગ્રામ પંચાયત માહિતી અને Central Ground Water Board – Mahisagar Report.
મહીસાગર જિલ્લાના આઠ તાલુકાઓની યાદી
જિલ્લા વહીવટીતંત્રની હાલની Tehsil ડિરેક્ટરીમાં આઠ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે. નવી વહીવટી રચનામાં Godhar અને Kothambaનો પણ સમાવેશ થયો છે.
| ક્રમ | તાલુકાનું નામ | તાલુકા મથક | સ્થાનિક ઓળખ |
|---|---|---|---|
| 01 | બાલાસિનોર | બાલાસિનોર | રૈયોલી અને ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ માટે જાણીતો પશ્ચિમ-દક્ષિણ વિસ્તાર. |
| 02 | Godhar (ગોધર) | ગોધર | 2025માં રચાયેલો નવો વહીવટી તાલુકો. |
| 03 | કડાણા | કડાણા | કડાણા ડેમ અને મહી નદીના જળસંગ્રહ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલો તાલુકો. |
| 04 | ખાનપુર | ખાનપુર | કાળેશ્વરી મંદિર અને આસપાસના ટેકરીપ્રદેશ માટે જાણીતો વિસ્તાર. |
| 05 | Kothamba (કોઠંબા) | કોઠંબા | 2025માં લુણાવાડા વિસ્તારમાંથી રચાયેલો નવો તાલુકો. |
| 06 | લુણાવાડા | લુણાવાડા | જિલ્લાનું મુખ્ય મથક અને મહત્વનું શહેરી કેન્દ્ર. |
| 07 | સંતરામપુર | સંતરામપુર | જિલ્લાનો પૂર્વીય વિસ્તાર અને સ્થાનિક વહીવટી કેન્દ્ર. |
| 08 | વિરપુર | વિરપુર | જિલ્લાનો પશ્ચિમી અને ઉત્તર-પશ્ચિમી ગ્રામ્ય વિસ્તાર. |
સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – Tehsil Directory, ભારત સરકાર – Local Government Directory અને ગુજરાત સરકારની 24 સપ્ટેમ્બર 2025ની તાલુકા રચના સૂચના.
મહીસાગરના નવા તાલુકાઓ અને વહીવટી ફેરફારો
2025 અને 2026માં થયેલા ફેરફારોને સમજવાથી જૂના નકશા અને વર્તમાન તાલુકા યાદી વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થાય છે.
| તારીખ | ફેરફાર | નકશા માટે મહત્વ |
|---|---|---|
| 24 સપ્ટેમ્બર 2025 | ગુજરાત સરકારે નવી તાલુકા રચના માટે સૂચના જાહેર કરી. મહીસાગરમાં Godhar અને Kothambaની રચનાનો સમાવેશ થયો. | મહીસાગરની અગાઉની છ તાલુકાની રચનામાં ફેરફાર શરૂ થયો. |
| 2 ઓક્ટોબર 2025 | સૂચના અનુસાર નવી તાલુકા રચના અમલમાં આવી. | જૂના તાલુકા નકશા નવી સીમાઓને સંપૂર્ણ રીતે દર્શાવતા નથી. |
| 31 ડિસેમ્બર 2025 | વિવિધ તાલુકાઓ વચ્ચે કેટલાક ગામોની હદ અને ફાળવણીમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા. | ગામવાર માહિતી માટે તાજેતરના ગેઝેટની ચકાસણી જરૂરી છે. |
| 13 જાન્યુઆરી 2026 | નવી Godhar અને Kothmba તાલુકા પંચાયતો સહિત વહીવટી પ્રતિનિધિત્વ અંગે સુધારેલી સૂચના બહાર પડી. | વર્તમાન આઠ તાલુકાના વહીવટી માળખાને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ. |
સ્રોત: Revenue Department – September 2025 Notification, 31 ડિસેમ્બર 2025ની સુધારેલી ગામ ફાળવણી સૂચના અને 13 જાન્યુઆરી 2026નો ગુજરાત ગેઝેટ.
મહીસાગર જિલ્લાની પ્રાંત અને મહેસૂલી કચેરીઓ
જિલ્લા પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ Subdivision & Blocks વિભાગમાં પ્રાંત કચેરીઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.
| ક્રમ | કચેરીનું નામ | વહીવટી મહત્વ | સત્તાવાર માહિતી |
|---|---|---|---|
| 1 | SDM Office, Lunawada | જિલ્લા મુખ્ય મથક અને મહેસૂલી વહીવટનું મહત્વનું કેન્દ્ર. | જુઓ ↗ |
| 2 | SDM Office, Balasinor | બાલાસિનોર વિસ્તારની ઉપવિભાગીય કામગીરી. | જુઓ ↗ |
| 3 | SDM Office, Santrampur | સંતરામપુર વિસ્તારની ઉપવિભાગીય કામગીરી. | જુઓ ↗ |
આ યાદી જિલ્લા પોર્ટલના Subdivision પેજ પર ઉપલબ્ધ છે; તે પેજ 2018માં અપડેટ થયેલું છે. Godhar અને Kothambaની નવી તાલુકા રચના પછી હાલના પ્રાંતવાર તાલુકા-વિતરણ માટે સંબંધિત જિલ્લા કચેરીની નવીનતમ માહિતી તપાસવી.
મહીસાગર જિલ્લામાં ગામો અને ગ્રામ પંચાયતોની માહિતી
જિલ્લાના ગ્રામ્ય વહીવટમાં ગ્રામ પંચાયતો મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રની વેબસાઇટ પર ગામો અને ગ્રામ પંચાયતની અલગ-અલગ યાદીઓ ઉપલબ્ધ છે.
| વહીવટી એકમ | સંખ્યા | સત્તાવાર યાદી |
|---|---|---|
| કુલ ગામો | 720* | ગામોની યાદી ↗ |
| કુલ ગ્રામ પંચાયતો | 355 | ગ્રામ પંચાયત યાદી ↗ |
| કુલ તાલુકા | 8 | તાલુકા યાદી ↗ |
| નગરપાલિકાઓ | 3 | નગરપાલિકા યાદી ↗ |
મહીસાગર જિલ્લાની વસ્તી અને સામાજિક આંકડા
નીચેના વસ્તી સંબંધિત આંકડા 2011ની વસ્તી ગણતરીના સંદર્ભમાં છે. તેને વર્તમાન વર્ષનો વસ્તી અંદાજ સમજવો નહીં.
| કુલ વસ્તી | 9,94,624 |
|---|---|
| વસ્તીનો આધાર | 2011 Census |
| લિંગાનુપાત | દર 1,000 પુરુષે આશરે 946 સ્ત્રીઓ (CGWB અહેવાલ મુજબ) |
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | લુણાવાડા |
| વસ્તીનો પ્રકાર | ગ્રામ્ય અને શહેરી બંને પ્રકારની વસાહતોનો સમાવેશ |
નોંધ: 2011ના મૂળ વસ્તી આંકડા જૂની તાલુકા રચનાના સમયના છે. નવા Godhar અને Kothamba તાલુકા માટે હાલની અલગ વસ્તી ગણતરીના આંકડા આ કોષ્ટકમાં અંદાજથી ઉમેરવામાં આવ્યા નથી.
સ્રોત: Central Ground Water Board – Mahisagar District Report.
મહીસાગર જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો
મહીસાગરનું સ્થાન ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં છે અને તેની સરહદે ગુજરાતના અન્ય જિલ્લાઓ સાથે રાજસ્થાનનો વિસ્તાર આવે છે.
| દિશા | પડોશી વિસ્તાર | ભૌગોલિક સંદર્ભ |
|---|---|---|
| ઉત્તર | રાજસ્થાન રાજ્ય | જિલ્લાની ઉત્તર તરફનો રાજ્યસ્તરીય પડોશી વિસ્તાર. |
| પૂર્વ | દાહોદ જિલ્લો | પૂર્વ તરફનો ગુજરાતનો પડોશી જિલ્લો. |
| પશ્ચિમ | અરવલ્લી જિલ્લો | જિલ્લાની પશ્ચિમ તરફનો વિસ્તાર. |
| દક્ષિણ | પંચમહાલ જિલ્લો | દક્ષિણ તરફનો પડોશી જિલ્લો. |
| દક્ષિણ-પશ્ચિમ | ખેડા જિલ્લો | દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફનો પડોશી વિસ્તાર. |
સ્રોત: CGWB – About the Area.
મહીસાગર જિલ્લાની નદીઓ અને જળપ્રવાહ
જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે. મહી નદી ઉપરાંત પાનમ અને અન્ય નદીપ્રવાહો ખેતી, જળસંગ્રહ અને સ્થાનિક જળવ્યવસ્થામાં મહત્વ ધરાવે છે.
| ક્રમ | નદીનું નામ | જળપ્રવાહની ઓળખ | ભૌગોલિક મહત્વ |
|---|---|---|---|
| 1 | મહી નદી | જિલ્લાની મુખ્ય બારમાસી નદી | જિલ્લાના મોટા ભાગનો વિસ્તાર મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે. |
| 2 | પાનમ નદી | મહી નદીની ઉપનદી | સિંચાઈ અને સ્થાનિક જળસંગ્રહ માટે મહત્વપૂર્ણ. |
| 3 | હડફ નદી | મહીની ઉપનદી | જિલ્લાના જળપ્રવાહના નેટવર્કનો ભાગ. |
| 4 | ગોમા નદી | મહીની ઉપનદી | સ્થાનિક નદી પ્રણાલીનો ભાગ. |
| 5 | ખરડ નદી | મહીની ઉપનદી | સ્થાનિક જળપ્રવાહમાં સામેલ. |
| 6 | મેસરી નદી | મહીની ઉપનદી | જિલ્લાની ડ્રેનેજ પ્રણાલીનો એક ભાગ. |
| 7 | ચિકણી નદી | મહીની ઉપનદી | સ્થાનિક જળપ્રવાહ માટે નોંધાયેલો પ્રવાહ. |
| 8 | કુન નદી | મહીની ઉપનદી | જિલ્લાના જળવિજ્ઞાન અહેવાલમાં નોંધાયેલો પ્રવાહ. |
| 9 | અનાસ નદી | મહી નદીની ઉપનદી તરીકે નોંધાયેલ | જળપ્રવાહ અભ્યાસમાં સમાવિષ્ટ. |
| 10 | કાળી, માછ્છણ, ચિબોટા અને સુકી | અન્ય સ્થાનિક નદીપ્રવાહો | જિલ્લાના ડ્રેનેજ નેટવર્કમાં નોંધાયેલા પ્રવાહો. |
CGWBના અહેવાલ મુજબ મહી નદી જિલ્લામાંથી આશરે 126 કિમી વહે છે. પાનમ અને હડફને પણ બારમાસી ઉપનદીઓ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.
સ્રોત: CGWB – Drainage Pattern.
મહીસાગર જિલ્લાના ડેમ અને જળસંગ્રહ
કડાણા ડેમ મહી નદી પર આવેલો મહત્વનો જળસંગ્રહ અને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ છે. Vanakbori વિસ્તારમાં પણ મહી નદીના જળસંગ્રહ અને પાણીના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓ છે.
| ક્રમ | ડેમ / જળાશય | સ્થાન | મુખ્ય ઉપયોગ |
|---|---|---|---|
| 1 | કડાણા ડેમ | કડાણા તાલુકો – મહી નદી | જળસંગ્રહ, સિંચાઈ અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ. |
| 2 | વણાકબોરી જળાશય / ડેમ | બાલાસિનોર વિસ્તાર – મહી નદી પ્રણાલી | જળસંગ્રહ અને પાણી સંબંધિત માળખા માટે મહત્વ ધરાવતો વિસ્તાર. |
| 3 | ભાદર ડેમ | ખાનપુર વિસ્તાર | સ્થાનિક જળસંગ્રહ અને પાણીના સ્ત્રોત તરીકે ઓળખાતો જળાશય. |
સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – Kadana Dam, CGWB – Surface Water Resources અને ગુજરાત ગેઝેટ – જળસંબંધિત સ્થળોના સંદર્ભ.
મહીસાગરની જમીન, ટેકરીઓ અને ભૂપ્રદેશ
જિલ્લામાં મેદાની પ્રદેશ, ટેકરીઓ અને નદીની ખીણોનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. પથ્થરાળ વિસ્તાર અને જમીનના વિવિધ પ્રકારો ખેતી તથા જળસંગ્રહની પરિસ્થિતિને અસર કરે છે.
| વિશેષતા | વર્ણન | મહત્વ |
|---|---|---|
| મેદાની પ્રદેશ | મહી નદીના બેસિનમાં આવેલા મેદાનો અને ખીણપ્રદેશ. | ખેતી અને વસાહતો માટે ઉપયોગી. |
| ટેકરીપ્રદેશ | ઉત્તર અને પૂર્વ તરફ ઊંચા-નીચા ભૂપ્રદેશના ભાગો. | જિલ્લાની ભૌગોલિક રચનામાં વૈવિધ્ય ઉમેરે છે. |
| નદી ખીણ | મહી અને તેની ઉપનદીઓ દ્વારા રચાયેલા જળપ્રવાહના માર્ગો. | જળસંચય અને ભૂગર્ભજળ માટે મહત્વ ધરાવે છે. |
| કાળી જમીન | કેટલાક વિસ્તારોમાં જોવા મળતી કાળી અને કપાસ માટે યોગ્ય જમીન. | ખેતી અને પાકની પસંદગી માટે મહત્વપૂર્ણ. |
| પથ્થરાળ ભૂપ્રદેશ | ખડક અને ઊંચાણ ધરાવતાં કેટલાક વિસ્તારો. | ભૂગર્ભજળના સંગ્રહ અને જમીન ઉપયોગમાં અસર કરે છે. |
મહીસાગર જિલ્લાની ખેતી અને ગ્રામ્ય અર્થવ્યવસ્થા
જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેતી અને પશુપાલન મહત્વની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ છે. નદી અને જળાશયોના વિસ્તારની નજીકના વિસ્તારોમાં સિંચાઈની સુવિધાઓ ખેતી માટે ઉપયોગી છે.
| ક્ષેત્ર | મુખ્ય પ્રવૃત્તિ | જિલ્લા માટે મહત્વ |
|---|---|---|
| ખેતી | ખરીફ અને રવિ ઋતુના પાકોનું વાવેતર. | ગ્રામ્ય આવક અને રોજગારનો મુખ્ય આધાર. |
| ખાદ્ય પ્રક્રિયા | કૃષિ પેદાશોની સંગ્રહ અને પ્રક્રિયા સંબંધિત એકમો. | સ્થાનિક પાકને બજાર સાથે જોડવામાં મદદરૂપ. |
| પશુપાલન | દૂધ ઉત્પાદન અને પશુ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ. | ગ્રામ્ય પરિવારો માટે પૂરક આવકનો સ્ત્રોત. |
| સિંચાઈ | મહી નદી અને જળાશય આધારિત પાણીનો ઉપયોગ. | પાક ઉત્પાદન અને પાણીની ઉપલબ્ધતા માટે મહત્વપૂર્ણ. |
| પ્રવાસન | કડાણા ડેમ, રૈયોલી, કાળેશ્વરી અને મંગઢ. | સ્થાનિક પ્રવાસન સેવાઓ અને વ્યવસાયને આધાર. |
આ કોષ્ટક જિલ્લાની મુખ્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો પરિચય આપે છે. તેમાં પાક ઉત્પાદન અથવા ઉદ્યોગોના વર્તમાન વાર્ષિક ઉત્પાદનના આંકડા દર્શાવેલા નથી.
સ્રોત: NABARD અને CGWB – Land Use and Water Resources.
મહીસાગર જિલ્લાના ઐતિહાસિક અને પ્રવાસન સ્થળો
મહીસાગરમાં કુદરતી સ્થળો, ધાર્મિક સ્થળો, જળાશયો અને પ્રાગૈતિહાસિક અવશેષો માટે જાણીતા વિસ્તારો આવેલા છે. જિલ્લા પોર્ટલના પ્રવાસન વિભાગમાં કેટલાક મુખ્ય સ્થળોની માહિતી આપવામાં આવી છે.
| ક્રમ | સ્થળનું નામ | વિસ્તાર | વિશેષતા |
|---|---|---|---|
| 1 | કડાણા ડેમ | કડાણા | મહી નદી પર આવેલો મહત્વનો જળાશય અને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ. |
| 2 | રૈયોલી ડાયનાસોર ફોસિલ સાઇટ | બાલાસિનોર નજીક | ડાયનાસોરના અશ્મિ અવશેષો માટે જાણીતી જગ્યા. એશિયાના મહત્વના ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળોમાં ગણાય છે. |
| 3 | કાળેશ્વરી મંદિર અને સ્મારક સમૂહ | ખાનપુર તાલુકો, લવાણા નજીક | મંદિરો અને પ્રાચીન સ્થાપત્ય ધરાવતો ઐતિહાસિક સ્મારક સમૂહ. |
| 4 | મંગઢ ટેકરી | મહીસાગર જિલ્લો | કુદરતી દૃશ્ય અને ઐતિહાસિક સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલો વિસ્તાર. |
સ્રોત: Mahisagar District – Tourist Places અને District Mahisagar – Photo Gallery.
મહીસાગર જિલ્લાની નગરપાલિકાઓ
જિલ્લા વહીવટીતંત્રના Public Utilities વિભાગમાં બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર નગરપાલિકાઓની વિગતો આપવામાં આવી છે.
| ક્રમ | નગરપાલિકા | સરનામું / વિસ્તાર | ઉપલબ્ધ માહિતી |
|---|---|---|---|
| 1 | બાલાસિનોર નગરપાલિકા | પિલોદરા રોડ, બાલાસિનોર | PIN – 388255 |
| 2 | લુણાવાડા નગરપાલિકા | રાજમહેલ રોડ, લુણાવાડા | 02674-250006 |
| 3 | સંતરામપુર નગરપાલિકા | ટાઉન રોડ, સંતરામપુર | PIN – 389260 |
સરનામું અને ફોન નંબર બદલાઈ શકે છે. કચેરીની મુલાકાત પહેલાં જિલ્લા પોર્ટલ પર તાજી વિગતો તપાસવી.
મહીસાગર જિલ્લાનું માર્ગ, રેલવે અને હવાઈ જોડાણ
જિલ્લામાં મુસાફરી અથવા બહારથી લુણાવાડા આવવા માટે માર્ગ, નજીકનાં રેલવે સ્ટેશન અને હવાઈ મથકની માહિતી ઉપયોગી છે.
| પરિવહન માધ્યમ | સત્તાવાર પોર્ટલમાં દર્શાવેલી માહિતી | મુસાફરી માટે નોંધ |
|---|---|---|
| હવાઈ માર્ગ | જિલ્લામાં એરપોર્ટ નથી. નજીકનું એરપોર્ટ અમદાવાદ છે, જે આશરે 127 કિમી દૂર દર્શાવાયું છે. | મુસાફરી પહેલાં વર્તમાન માર્ગ અને અંતર તપાસવું. |
| રેલવે | જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ નજીકનું રેલવે સ્ટેશન ગોધરા, પંચમહાલ જિલ્લામાં આશરે 50 કિમી દૂર છે. | ટ્રેનનું સમયપત્રક અને સ્ટેશનની માહિતી તપાસવી. |
| રોડ માર્ગ | જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ અન્ય મુખ્ય શહેરોથી મહીસાગર માટે નિયમિત બસ સેવા ઉપલબ્ધ છે. | લુણાવાડા અને તાલુકા મથકો માટે બસ અથવા ખાનગી વાહનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. |
ઉપરની માહિતી જિલ્લા પોર્ટલના How to Reach પેજ પર આધારિત છે. અંતર, માર્ગ અને પરિવહન સેવા સમય પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
મહીસાગર જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને રચના
મહીસાગર જિલ્લાનું નામ મહી નદી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. આ નદી પ્રદેશની ભૂગોળ, પાણીના સ્ત્રોત અને વસાહતો સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે. લુણાવાડા આ વિસ્તારનું ઐતિહાસિક નગર છે અને તે જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક પણ છે.
26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને મહીસાગર જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આ નવા જિલ્લાએ ગુજરાતના 28મા જિલ્લાનું સ્થાન મેળવ્યું. 15 ઓગસ્ટ 2013થી જિલ્લા વહીવટીતંત્રે પૂર્ણ કામગીરી શરૂ કરી હતી.
2025માં Godhar અને Kothamba નવા તાલુકા બનતા જિલ્લામાં વહીવટી ફેરફાર થયો. તેના પછી કેટલાક ગામોની તાલુકાવાર ફાળવણીમાં પણ સુધારા કરવામાં આવ્યા. તેથી જૂના જિલ્લા પ્રોફાઇલ અને નકશામાં દર્શાવેલી તાલુકા સંખ્યા વર્તમાન સંખ્યા કરતાં અલગ હોઈ શકે છે.
વધુ માહિતી: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – History.
મહીસાગર જિલ્લાનો નકશો કેવી રીતે સમજવો?
જિલ્લાનો નકશો જોતી વખતે મુખ્ય મથકો, તાલુકા, નદીના પ્રવાહ, ડેમ અને જિલ્લાની સરહદને અલગ-અલગ રીતે સમજવી ઉપયોગી છે.
લુણાવાડા મહીસાગર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.
બાલાસિનોર, Godhar, કડાણા, ખાનપુર, Kothamba, લુણાવાડા, સંતરામપુર અને વિરપુર.
મહી નદી મુખ્ય નદી છે અને કડાણા ડેમ મહત્વનો જળસંગ્રહ પ્રોજેક્ટ છે.
જિલ્લા પોર્ટલ પર ગામો તથા 355 ગ્રામ પંચાયતોની યાદી ઉપલબ્ધ છે.
કાળેશ્વરી, રૈયોલી અને મંગઢ વિસ્તાર જિલ્લાની જાણીતી ઓળખ ધરાવે છે.
Godhar અને Kothambaની નવી રચનાને ધ્યાનમાં રાખીને જૂના નકશા વાપરતી વખતે સાવચેતી રાખવી.
મહીસાગર જિલ્લાના નકશા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
જિલ્લા, તાલુકા, વસ્તી, નદી, પ્રવાસન અને વહીવટી માહિતી અંગેના સામાન્ય પ્રશ્નોના જવાબ.
મહીસાગર જિલ્લામાં કુલ કેટલા તાલુકા છે?
મહીસાગર જિલ્લામાં હાલ કુલ આઠ તાલુકા છે: બાલાસિનોર, Godhar, કડાણા, ખાનપુર, Kothamba, લુણાવાડા, સંતરામપુર અને વિરપુર.
મહીસાગર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કયું છે?
લુણાવાડા મહીસાગર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.
મહીસાગર જિલ્લાની રચના ક્યારે થઈ હતી?
મહીસાગર જિલ્લાની રચના 26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને કરવામાં આવી હતી.
મહીસાગર જિલ્લાનો વિસ્તાર કેટલો છે?
મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ પર દર્શાવેલા આંકડા મુજબ જિલ્લાનો વિસ્તાર આશરે 2,261 ચોરસ કિલોમીટર છે.
મહીસાગર જિલ્લાની મુખ્ય નદી કઈ છે?
મહી નદી જિલ્લાની મુખ્ય નદી છે. જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે.
કડાણા ડેમ કઈ નદી પર આવેલો છે?
કડાણા ડેમ મહી નદી પર આવેલો છે. તે જળસંગ્રહ અને સિંચાઈ માટે મહત્વ ધરાવે છે.
મહીસાગર જિલ્લામાં કેટલાં ગામો છે?
જિલ્લાના Village & Panchayats પેજ પર 720 ગામો દર્શાવાયા છે. મુખ્ય પોર્ટલ પર 717નો આંકડો પણ જોવા મળે છે, તેથી નવીનતમ ગામવાર PDF તપાસવી.
મહીસાગર જિલ્લામાં કેટલી ગ્રામ પંચાયતો છે?
જિલ્લા વહીવટીતંત્રના પોર્ટલ પર કુલ 355 ગ્રામ પંચાયતો દર્શાવવામાં આવી છે.
મહીસાગરમાં કઈ નગરપાલિકાઓ આવેલી છે?
જિલ્લા પોર્ટલ પર બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર એમ ત્રણ નગરપાલિકાઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.
મહીસાગરના જાણીતા પ્રવાસન સ્થળો કયા છે?
કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મંગઢ ટેકરી મહીસાગરના જાણીતા સ્થળોમાં સામેલ છે.
Godhar અને Kothamba તાલુકા ક્યારે બન્યા?
2025માં ગુજરાત સરકારની નવી તાલુકા રચના હેઠળ Godhar અને Kothambaની રચના કરવામાં આવી. ત્યારબાદ મહીસાગરની તાલુકા સંખ્યા છમાંથી આઠ થઈ.
મહીસાગર જિલ્લાનો સત્તાવાર નકશો ક્યાંથી મળશે?
ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગની Maps વેબસાઇટ અને મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલના Map of District વિભાગમાંથી નકશા સંબંધિત માહિતી મેળવી શકાય છે. નવી તાલુકા સીમાઓ માટે તાજેતરના ગેઝેટનો આધાર લેવો.
મહીસાગરનું નજીકનું રેલવે સ્ટેશન કયું છે?
મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ નજીકનું રેલવે સ્ટેશન ગોધરા, પંચમહાલ જિલ્લામાં છે. પોર્ટલ આશરે 50 કિમીનું અંતર દર્શાવે છે.
મહીસાગર જિલ્લામાં એરપોર્ટ છે?
જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ મહીસાગરમાં એરપોર્ટ નથી. નજીકનું એરપોર્ટ અમદાવાદ છે.
મહીસાગર જિલ્લાની માહિતી માટેના સત્તાવાર સંદર્ભો
આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક, જળસંપત્તિ અને પ્રવાસન સંબંધિત માહિતી માટે સરકારી તથા સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
- મહીસાગર જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું સત્તાવાર પોર્ટલ
- Tehsil Directory – તાલુકાઓની યાદી
- Subdivision & Blocks – ઉપવિભાગ કચેરીઓ
- Gram Panchayat and Villages – ગામ અને પંચાયતો
- Tourist Places – પ્રવાસન સ્થળો
- How to Reach – પરિવહન માહિતી
- Municipalities – નગરપાલિકાઓ
- History – જિલ્લાનો ઇતિહાસ
- ગુજરાત મહેસૂલ વિભાગ – District Maps
- ગુજરાત સરકાર – 2025 તાલુકા રચના સૂચના
- ગુજરાત ગેઝેટ – જાન્યુઆરી 2026
- Central Ground Water Board – Mahisagar District Report
- Government of India – Local Government Directory
- Wikimedia Commons – Mahisagar Taluka Map
- Wikimedia Commons – Mahisagar Location Map
સંપાદકીય નોંધ: ગામો, તાલુકાઓ, ગ્રામ પંચાયતો અને વહીવટી સીમામાં ફેરફાર થઈ શકે છે. આ પેજ શૈક્ષણિક અને ભૌગોલિક માહિતી માટે છે. કાયદેસર જમીન માપણી અથવા સત્તાવાર વહીવટી નિર્ણય માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગના નવીનતમ દસ્તાવેજોનો આધાર લેવો.