પ્રાચીન ફરવાલાયક સ્થળો

જૂનાગઢ જિલ્લાનો નકશો અને માહિતી

ગુજરાતના સૌથી ઊંચા ગિરનાર પર્વત, મૌર્યકાલીન અશોકના શિલાલેખ, ઘેડના ફળદ્રુપ મેદાન, માંગરોળ-ચોરવાડના દરિયાકાંઠા અને ૯ તાલુકાઓની વહીવટી રૂપરેખા.

૯ + ૧ગ્રામ્ય + શહેરી તાલુકા
૫પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ
૫૪૦+મહેસૂલી ગામો
GJ-11જૂનાગઢ RTO પાસિંગ
GEOGRAPHIC VIEW

જૂનાગઢ જિલ્લાનો મહત્વપૂર્ણ નકશો

જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ સાથે મુખ્ય મથક જૂનાગઢ અને તમામ તાલુકા મથકોનાં ભૌગોલિક સંદર્ભ-બિંદુઓ.

જૂનાગઢ જિલ્લાનો નકશો તૈયાર થઈ રહ્યો છે…
TALUKA BOUNDARY REFERENCE

જૂનાગઢ જિલ્લાનો તાલુકા સીમા નકશો

દક્ષિણ-પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્ર (સોરઠ પ્રદેશ) માં પોરબંદર, રાજકોટ, અમરેલી અને ગીર સોમનાથ જિલ્લાની વચ્ચે તેમજ દક્ષિણ-પશ્ચિમે અરબ સાગરના કિનારે આવેલા જૂનાગઢ જિલ્લાનું સ્થાન સમજવા માટે આ સંદર્ભ નકશો ઉપયોગી છે.

ગુજરાતના નકશામાં સૌરાષ્ટ્રના જૂનાગઢ જિલ્લાનું ભૌગોલિક સ્થાન દર્શાવતો સંદર્ભ નકશો
DISTRICT PROFILE

જૂનાગઢ જિલ્લાની ભૂગોળ અને નકશા માહિતી

પ્રાચીન કાળમાં ‘સોરઠ’ અને ‘ગિરિનગર’ તરીકે ઓળખાતો જૂનાગઢ જિલ્લો ગુજરાતના ઇતિહાસ, પુરાતત્વ અને પ્રાકૃતિક વૈવિધ્યનો જીવંત દસ્તાવેજ છે. ઈ.સ. પૂર્વે ત્રીજી સદીના સમ્રાટ અશોકના શિલાલેખથી લઈને ચૂડાસમા વંશના શાસન, નરસિંહ મહેતાની ભક્તિધારા અને ૯ નવેમ્બર ૧૯૪૭ની આરઝી હકૂમતની ઐતિહાસિક લડત સુધીની ગાથાઓ આ ભૂમિ સાથે જોડાયેલી છે. ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં વસેલું જૂનાગઢ શહેર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.

ભૌગોલિક નકશા પર નજર કરીએ તો જૂનાગઢ જિલ્લો કુદરતી ભૂ-રચનાના ત્રણ અનોખા ભાગમાં વહેંચાયેલો છે: પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભાગમાં (જૂનાગઢ, ભેંસાણ, વિસાવદર અને મેંદરડા) ગિરનારની પર્વતમાળા તથા એશિયાઈ સિંહોના નિવાસસ્થાન સમાન ગીરનું ગાઢ જંગલ આવેલું છે; મધ્ય અને પશ્ચિમ ભાગમાં (વંથલી, માણાવદર, કેશોદ) ઓઝત અને ભાદર નદીના કાંપથી બનેલો નીચાણવાળો ‘ઘેડ પ્રદેશ’ આવેલો છે; જ્યારે દક્ષિણ-પશ્ચિમ છેડે (માંગરોળ અને માળિયા હાટીના) અરબ સાગરનો રમણીય દરિયાકાંઠો તથા લીલી નાઘેરનો બાગાયતી પટ્ટો પથરાયેલો છે.

01 / QUICK REFERENCE

જૂનાગઢ જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો

જૂનાગઢ જિલ્લા કલેક્ટર પોર્ટલ, જિલ્લા પંચાયત જૂનાગઢ અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલોના આધારે સંકલિત પ્રાથમિક રૂપરેખા.

જૂનાગઢ જિલ્લાનો સંક્ષિપ્ત પરિચય
જિલ્લાનું નામજૂનાગઢ (પ્રાચીન નામ: ગિરિનગર / જીર્ણદુર્ગ / સોરઠ)
જિલ્લાનું મુખ્ય મથકજૂનાગઢ શહેર
રાજ્યમાં ભૌગોલિક સ્થાનદક્ષિણ-પશ્ચિમ સૌરાષ્ટ્ર (ગિરનાર પર્વતથી અરબ સાગર સુધી)
કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારઆશરે ૫,૦૯૨ ચોરસ કિમી (ગીર સોમનાથ જિલ્લાના વિભાજન બાદ)
કુલ તાલુકાઓ૯ ગ્રામ્ય તાલુકા + ૧ જૂનાગઢ સિટી મામલતદાર એકમ (કુલ ૧૦ વહીવટી એકમો)
પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ૫ (જૂનાગઢ, કેશોદ, માંગરોળ, વિસાવદર અને માણાવદર પ્રાંત)
ગામો અને પંચાયતો૫૪૦+ મહેસૂલી ગામો અને ૪૮૫+ ગ્રામ પંચાયતો
શહેરી સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓજૂનાગઢ મહાનગરપાલિકા (JMC) તથા કેશોદ, માંગરોળ, માણાવદર, વંથલી, વિસાવદર, બાંટવા અને ચોરવાડ નગરપાલિકાઓ
મુખ્ય નદીઓઓઝત, ભાદર (નીચલો પ્રવાહ), ઉબેણ, મધુવંતી, મેઘલ, સાબલી અને સોનરખ
RTO પાસિંગ કોડGJ-11 (જૂનાગઢ RTO)
મુખ્ય PIN અને STD કોડજૂનાગઢ PIN: ૩૬૨૦૦૧ (STD: ૦૨૮૫) | કેશોદ PIN: ૩૬૨૨૨૦
મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રોમગફળી અને કપાસની ખેતી, ગીર કેસર કેરી (GI Tag), મત્સ્યોદ્યોગ (માંગરોળ-ચોરવાડ), ચૂનાના પથ્થર-સિમેન્ટ અને પ્રવાસન
વહીવટી પુનર્ગઠન નોંધ: ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ જૂનાગઢ જિલ્લાના દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગના ૬ તાલુકાઓ (વેરાવળ, તાલાલા, સુત્રાપાડા, કોડીનાર, ઉના અને ગીર ગઢડા) ને અલગ કરીને નવો ‘ગીર સોમનાથ જિલ્લો’ બનાવવામાં આવ્યો હતો. હાલમાં જૂનાગઢ જિલ્લામાં ૯ ગ્રામ્ય તાલુકા અને જૂનાગઢ શહેર (સિટી મામલતદાર) એમ કુલ ૧૦ તાલુકા સ્તરના મહેસૂલી એકમો કાર્યરત છે.
02 / ADMINISTRATIVE DIRECTORY

જૂનાગઢ જિલ્લાના તમામ તાલુકા અને વહીવટી એકમો

જૂનાગઢ જિલ્લાના તમામ ૯ ગ્રામ્ય તાલુકા અને શહેરી વહીવટી એકમની યાદી, તેમનું મુખ્ય મથક અને જિલ્લાના નકશામાં તેમની ભૌગોલિક દિશા નીચે મુજબ છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાના તાલુકાઓની વહીવટી યાદી
ક્રમતાલુકાનું નામતાલુકા મથકજિલ્લામાં ભૌગોલિક દિશા અને ઓળખ
૦૧જૂનાગઢ (શહેર અને ગ્રામ્ય)જૂનાગઢઉત્તર-મધ્ય ભાગ (ગિરનાર પર્વત, ઉપરકોટ કિલ્લો, કૃષિ યુનિવર્સિટી અને જિલ્લા વહીવટી મથક; શહેર અને ગ્રામ્ય મામલતદાર કચેરી)
૦૨ભેંસાણભેંસાણઉત્તર-પૂર્વ ભાગ (ઉબેણ નદી કાંઠો, પરબ ધામ યાત્રાસ્થળ અને રાજકોટ-અમરેલી સરહદને અડીને આવેલો તાલુકો)
૦૩વિસાવદરવિસાવદરપૂર્વ ભાગ (ગીર અભયારણ્યનો ઉત્તર-પૂર્વ જંગલ પટ્ટો, સતાધાર તીર્થધામ અને કેસર કેરીના બગીચા ધરાવતો તાલુકો)
૦૪મેંદરડામેંદરડાદક્ષિણ-પૂર્વ ભાગ (મધુવંતી નદી કાંઠો, સાસણ ગીર અભયારણ્યનું પ્રવેશદ્વાર અને બાગાયતી ખેતીનું મુખ્ય મથક)
૦૫વંથલીવંથલીમધ્ય ભાગ (ઓઝત નદી કિનારે આવેલું પ્રાચીન વામનસ્થળી નગર; ઘેડ પ્રદેશની શરૂઆત અને શાકભાજી-કેરી ઉત્પાદન)
૦૬માણાવદરમાણાવદરઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગ (કપાસ અને જિનિંગ ઉદ્યોગ માટે પ્રખ્યાત; બાંટવા નગર અને ઘેડ પ્રદેશનો ઉત્તર કાંઠો)
૦૭કેશોદકેશોદપશ્ચિમ-મધ્ય ભાગ (જિલ્લાનું બીજું સૌથી મોટું વેપારી શહેર, કાર્યરત એરપોર્ટ, રેલવે સ્ટેશન અને મગફળી-તેલ મિલોનું કેન્દ્ર)
૦૮માંગરોળમાંગરોળદક્ષિણ-પશ્ચિમ કાંઠો (અરબ સાગરનું મહત્વનું મત્સ્ય બંદર, નાળિયેરીના બગીચા, ઐતિહાસિક મસ્જિદો અને કામનાથ મહાદેવ)
૦૯માળિયા હાટીનામાળિયા હાટીનાદક્ષિણ ભાગ (મેઘલ નદી કાંઠો, ચોરવાડ દરિયાકિનારો, જંગર-ગાંગેચા અને લીલી નાઘેરનો હરિયાળો પટ્ટો)

સ્રોત: જૂનાગઢ જિલ્લા પોર્ટલ – Subdivisions & Talukas અને જૂનાગઢ જિલ્લા પંચાયત પોર્ટલ.

03 / FIELD ADMINISTRATION

પ્રાંત કચેરીઓ (મહેસૂલી ઉપવિભાગો) અને કાર્યક્ષેત્ર

જિલ્લાના ગિરનાર-ગીરના જંગલ વિસ્તારોથી લઈને દરિયાકાંઠા અને ઘેડ પ્રદેશ સુધીના મહેસૂલી સંચાલન માટે જૂનાગઢ જિલ્લાને ૫ પ્રાંત ઉપવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાના ૫ મહેસૂલી પ્રાંત ઉપવિભાગો
ક્રમપ્રાંત / ઉપવિભાગસમાવિષ્ટ તાલુકાઓ
૧જૂનાગઢ પ્રાંતજૂનાગઢ સિટી, જૂનાગઢ ગ્રામ્ય અને ભેંસાણ તાલુકા (ઉત્તર વિભાગ)
૨વિસાવદર પ્રાંતવિસાવદર તાલુકો (પૂર્વ ગીર જંગલ વિભાગ)
૩કેશોદ પ્રાંતકેશોદ અને મેંદરડા તાલુકા (મધ્ય-દક્ષિણ વિભાગ)
૪માણાવદર પ્રાંતમાણાવદર અને વંથલી તાલુકા (પશ્ચિમ ઘેડ વિભાગ)
૫માંગરોળ પ્રાંતમાંગરોળ અને માળિયા હાટીના તાલુકા (દક્ષિણ દરિયાકાંઠા વિભાગ)
વહીવટી નોંધ જૂનાગઢ શહેરનો શહેરી વહીવટ જૂનાગઢ મહાનગરપાલિકા (JMC) સંભાળે છે, જ્યારે ગિરનાર અભયારણ્ય અને ગીર જંગલ વિસ્તારનું સંરક્ષણ વન વિભાગ (Junagadh Wildlife Circle) હેઠળ ચાલે છે.
04 / CENSUS REFERENCE

વસ્તી અને સામાજિક આંકડા – ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી

નીચેના આંકડા ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census 2011) મુજબના છે. ૨૦૧૩માં ગીર સોમનાથ જિલ્લો અલગ થયા બાદ વર્તમાન જૂનાગઢ જિલ્લાની ૨૦૧૧ની વસ્તી આશરે ૧૫.૨૫ લાખ હતી.

જૂનાગઢ જિલ્લાની વસ્તી – Census 2011 સત્તાવાર સંદર્ભ
કુલ વસ્તી (વિભાજન બાદનો વિસ્તાર)આશરે ૧૫,૨૫,૬૦૫ (અવિભાજિત જિલ્લાની ૨૦૧૧ની કુલ વસ્તી: ૨૭,૪૩,૦૮૨)
ગ્રામ્ય વસ્તીનું પ્રમાણ૬૬.૯૫% (મુખ્યત્વે કૃષિ અને બાગાયતી ખેતી પર નિર્ભર ગ્રામ્ય વસ્તી)
શહેરી વસ્તીનું પ્રમાણ૩૩.૦૫% (જૂનાગઢ, કેશોદ, માંગરોળ, માણાવદર, વંથલી, વિસાવદર, બાંટવા, ચોરવાડ)
વસ્તી ગીચતા (Population Density)દર ચોરસ કિમીએ ૩૦૦ વ્યક્તિઓ (આશરે)
કુલ સાક્ષરતા દર૭૬.૮૮%
પુરુષ સાક્ષરતા૮૫.૭૮%
સ્ત્રી સાક્ષરતા૬૭.૫૯%
લિંગાનુપાત (Sex Ratio)દર ૧,૦૦૦ પુરુષે ૯૫૨ સ્ત્રીઓ

નોંધ: ઉપરોક્ત આંકડા ૨૦૧૧ના સત્તાવાર સેન્સસ હેન્ડબુક અને જિલ્લા વિભાજન બાદના વહીવટી પુનર્ગઠન મુજબના છે; તેને વર્ષ ૨૦૨૬ની વર્તમાન અંદાજિત વસ્તી ન ગણવી.

05 / POSTAL DIRECTORY

જૂનાગઢ જિલ્લાના મુખ્ય નગરોના PIN કોડ અને STD કોડ

જૂનાગઢ પોસ્ટલ ડિવિઝન (જૂનાગઢ હેડ પોસ્ટ ઓફિસ) હેઠળ આવતા તમામ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય વેપારી નગરોના પિનકોડ તથા ટેલિફોન કોડ નીચે મુજબ છે.

તાલુકા મથકો અને મુખ્ય નગરોની PIN તથા STD કોડ યાદી
ક્રમનગર / તાલુકા મથકPIN કોડSTD કોડ
૧જૂનાગઢ (હેડ પોસ્ટ ઓફિસ)૩૬૨૦૦૧૦૨૮૫
૨ભવનાથ તળેટી (ગિરનાર)૩૬૨૦૦૪૦૨૮૫
૩ભેંસાણ૩૬૨૦૨૦૦૨૮૭૩
૪વિસાવદર૩૬૨૧૩૦૦૨૮૭૩
૫મેંદરડા૩૬૨૨૬૦૦૨૮૭૨
૬વંથલી૩૬૨૬૧૦૦૨૮૭૨
૭માણાવદર૩૬૨૬૩૦૦૨૮૭૪
૮બાંટવા (માણાવદર તાલુકો)૩૬૨૬૨૦૦૨૮૭૪
૯કેશોદ૩૬૨૨૨૦૦૨૮૭૧
૧૦માંગરોળ૩૬૨૨૨૫૦૨૮૭૮
૧૧માળિયા હાટીના૩૬૨૨૪૫૦૨૮૭૦
૧૨ચોરવાડ (માળિયા હાટીના)૩૬૨૨૫૦૦૨૮૭૦

દરેક ગ્રામ્ય પોસ્ટ ઓફિસનો PIN કોડ (૩૬૨xxx શ્રેણીમાં) અલગ હોઈ શકે છે. ટપાલ કે કુરિયર મોકલતા પહેલાં ચોક્કસ કોડ ચકાસવો.

સ્રોત: જૂનાગઢ જિલ્લા પોર્ટલ – STD & PIN Codes.

06 / LAND & WATER

જૂનાગઢ જિલ્લાની નદીપ્રણાલી, ઘેડ પ્રદેશ અને જળાશયો

ગીર અને ગિરનારના ડુંગરોમાંથી નીકળતી નદીઓ પશ્ચિમ અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઢોળાવ પર વહીને અરબ સાગરને મળે છે. ચોમાસામાં વંથલી, માણાવદર, કેશોદ અને માંગરોળના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં નદીઓના પાણી ફરી વળવાથી અત્યંત ફળદ્રુપ કાંપ ધરાવતો ‘ઘેડ પ્રદેશ’ બને છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાની મુખ્ય નદીઓ, ડેમ અને તળાવો
નદી / જળાશયપસાર થતો વિસ્તારભૌગોલિક અને કૃષિ મહત્વ
ઓઝત નદીવિસાવદર, જૂનાગઢ, વંથલી અને માંગરોળજૂનાગઢ જિલ્લાની સૌથી મહત્વની જીવાદોરી; તેના પર ‘ઓઝત-૨’ અને ‘ઓઝત વિયર’ બંધ બાંધવામાં આવ્યા છે, જે ઘેડ પ્રદેશમાંથી પસાર થઈ અરબ સાગરને મળે છે.
ઉબેણ નદીભેંસાણ, જૂનાગઢ અને વંથલીઓઝત નદીની મુખ્ય સહાયક નદી; તેના પર ભેંસાણ તાલુકામાં ‘ઉબેણ ડેમ’ આવેલો છે, જે જૂનાગઢ શહેર અને ખેતીને પાણી પૂરું પાડે છે.
મધુવંતી નદીમેંદરડા, કેશોદ અને માંગરોળસાસણ ગીરના જંગલોમાંથી નીકળી મેંદરડા અને કેશોદ થઈને અરબ સાગર તરફ વહેતી બારેમાસ નદી; તેના પર ‘મધુવંતી ડેમ’ નિર્મિત છે.
ભાદર નદી (નીચલો પ્રવાહ)માણાવદર અને માંગરોળ (નવીબંદર સરહદ)રાજકોટ તરફથી આવીને માણાવદર તાલુકાની ઉત્તર-પશ્ચિમ સીમા પરથી પસાર થઈ નવીબંદર પાસે અરબ સાગરમાં ભળે છે.
મેઘલ અને વ્રજમી નદીમાળિયા હાટીના અને ચોરવાડદક્ષિણ જૂનાગઢના લીલી નાઘેર પટ્ટામાંથી વહીને ચોરવાડ પાસે અરબ સાગરને મળતી નદીઓ.
સોનરખ નદી અને દામોદર કુંડગિરનાર તળેટી (જૂનાગઢ)ગિરનાર પર્વતમાંથી નીકળતી પૌરાણિક નદી, જેના કાંઠે ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતા જ્યાં સ્નાન કરતા તે પવિત્ર ‘દામોદર કુંડ’ અને ‘વિલિંગ્ડન ડેમ’ આવેલા છે.

સંદર્ભ: GSDMA – Junagadh District Disaster Management Plan અને જૂનાગઢ જિલ્લા સત્તાવાર પોર્ટલ.

07 / PLACES & HERITAGE

જૂનાગઢ જિલ્લાના ઐતિહાસિક સ્મારકો, તીર્થસ્થાનો અને મુખ્ય ગામો

૨૨૦૦ વર્ષ જૂના અશોકના શિલાલેખથી લઈને ગિરનાર રોપ-વે, ઉપરકોટના અડીખમ કોટ, પરબ ધામ અને સતાધાર સુધીના મુખ્ય સ્થળોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાના મુખ્ય પ્રવાસન, ઐતિહાસિક, ધાર્મિક અને મહત્વના સ્થળો
ક્રમસ્થળ / ગામતાલુકોશા માટે જાણીતું છે? (વિશેષતા)
૧ગિરનાર પર્વત અને ગિરનાર રોપ-વેજૂનાગઢગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર ‘ગોરખનાથ’ (૧,૧૧૭ મીટર), અંબાજી માતાજી મંદિર, નેમિનાથ જૈન દેરાસરો, દત્તાત્રેય શિખર અને એશિયાનો સૌથી લાંબો ટેમ્પલ રોપ-વે.
૨ઉપરકોટ કિલ્લો (અડી-કડી વાવ અને નવઘણ કૂવો)જૂનાગઢમૌર્ય અને ચૂડાસમા કાળનો પ્રાચીન ગિરિદુર્ગ; પથ્થર કોતરીને બનાવેલી ‘અડી-કડી વાવ’, ‘નવઘણ કૂવો’, બૌદ્ધ ગુફાઓ અને નીલમ-માણેક તોપો.
૩સમ્રાટ અશોકનો શિલાલેખ (ભવનાથ માર્ગ)જૂનાગઢઈ.સ. પૂર્વે ૨૫૦ના સમ્રાટ અશોકના ૧૪ ધર્માજ્ઞા લેખો, મહાક્ષત્રપ રુદ્રદામા અને ગુપ્ત સમ્રાટ સ્કંદગુપ્તના સંસ્કૃત શિલાલેખો ધરાવતું રાષ્ટ્રીય સ્મારક.
૪ભવનાથ મહાદેવ અને મહાશિવરાત્રી મેળોજૂનાગઢગિરનારની તળેટીમાં આવેલું પૌરાણિક ભવનાથ મંદિર, મૃગી કુંડ અને દર મહાશિવરાત્રીએ નાગા સાધુઓની રવેડી માટે વિશ્વપ્રસિદ્ધ મેળો.
૫સક્કરબાગ પ્રાણી સંગ્રહાલય (Sakkarbaug Zoo)જૂનાગઢ૧૮૬૩માં જૂનાગઢના નવાબ દ્વારા સ્થપાયેલું ભારતનું સૌથી જૂનું પ્રાણી સંગ્રહાલય અને એશિયાઈ સિંહોનું મુખ્ય સંવર્ધન કેન્દ્ર (Breeding Centre).
૬મહાબત મકબરો અને દરબાર હોલ મ્યુઝિયમજૂનાગઢઇન્ડો-ઇસ્લામિક અને યુરોપિયન ગોથિક સ્થાપત્યના અદભુત મિશ્રણ સમાન નવાબી કાળનો મકબરો તથા રાજવી હથિયારો-સિંહાસન ધરાવતું દરબાર હોલ સંગ્રહાલય.
૭સતાધાર (આપા ગીગાની જગ્યા)વિસાવદરસંત શ્રી આપા ગીગાની સમાધિ સ્થળ, ગૌશાળા અને સૌરાષ્ટ્રનું અત્યંત શ્રદ્ધેય સંત પરંપરાનું તીર્થધામ.
૮પરબ ધામ (સંત દેવીદાસ અને અમરમા)ભેંસાણઅષાઢી બીજના વિશાળ મેળા અને રક્તપિત્તના દર્દીઓની સેવા તથા અન્નક્ષેત્ર માટે સમગ્ર ગુજરાતમાં સુપ્રસિદ્ધ તીર્થસ્થાન.
૯ચોરવાડ બીચ અને ઝૂંડાળા પેલેસમાળિયા હાટીનાનાળિયેરીના ઘટાદાર બગીચાઓ (લીલી નાઘેર), રમણીય દરિયાકિનારો, નવાબનો સમર પેલેસ અને ધીરુભાઈ અંબાણીની જન્મભૂમિ.
૧૦માંગરોળ બંદર અને કામનાથ મહાદેવમાંગરોળસૌરાષ્ટ્રનું ઐતિહાસિક મત્સ્ય બંદર, જામી મસ્જિદ, રાવળી મસ્જિદ અને સોલંકી કાળનું પ્રાચીન કામનાથ મહાદેવ મંદિર.
૧૧જટાશંકર મહાદેવ અને કાશ્મીરી બાપુ આશ્રમજૂનાગઢગિરનારની પહાડી ખીણમાં કુદરતી ધોધ અને હરિયાળી વચ્ચે આવેલું રમણીય ધાર્મિક સ્થળ.
૧૨કનકાઈ અને બાણેજ (ગીર જંગલ મધ્યે)મેંદરડા / વિસાવદરગીર અભયારણ્યની મધ્યમાં આવેલા કનકેશ્વરી માતાજીનું મંદિર અને બાણેજ તીર્થ (જ્યાં માત્ર એક જ મતદાર માટે મતદાન મથક ઊભું કરાય છે).
૧૩ખંભાળિડા બૌદ્ધ ગુફાઓગોંડલ / જૂનાગઢ સરહદ૪થી-૫મી સદીની ચૂનાના ખડકોમાં કોતરેલી પ્રાચીન બૌદ્ધ ગુફાઓ અને બોધિસત્વની મૂર્તિઓ.
૧૪વંથલી (સૂર્યકુંડ અને ઐતિહાસિક વાવ)વંથલીચૂડાસમા રાજવીઓની પ્રાચીન રાજધાની ‘વામનસ્થળી’, પ્રાચીન કુંડ અને સોરઠી ઇતિહાસના અવશેષો.
૧૫બાંટવામાણાવદરમેમણ અને લોહાણા વેપારી સમુદાયની ઐતિહાસિક હવેલીઓ અને કપાસ-મગફળીના વેપાર માટે જાણીતું નગર.
૧૬જૂનાગઢ કૃષિ યુનિવર્સિટી (JAU)જૂનાગઢસૌરાષ્ટ્રની ખેતી અને મગફળી-કેરી સંશોધન માટેની રાજ્યની અગ્રણી કૃષિ યુનિવર્સિટી.

પ્રવાસન અને ઐતિહાસિક સ્મારકોના સંદર્ભ માટે જૂનાગઢ જિલ્લા પ્રવાસન પોર્ટલ તપાસવું.

08 / LOCAL ECONOMY

જૂનાગઢની આર્થિક ઓળખ: ગીર કેસર કેરી, મગફળી-તેલ મિલો, મત્સ્યોદ્યોગ અને પ્રવાસન

જૂનાગઢ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા રોકડિયા અને બાગાયતી પાકો, દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગ, ખનિજ ઉદ્યોગ તથા ગિરનાર-સાસણ પ્રવાસન પર આધારિત છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાની મુખ્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ
આર્થિક ક્ષેત્રમુખ્ય કેન્દ્રો અને વિસ્તારજિલ્લાના અર્થતંત્રમાં ભૂમિકા
ગીર કેસર કેરી અને બાગાયતી પાકોમેંદરડા, વિસાવદર, માળિયા હાટીના, વંથલીGI Tag પ્રાપ્ત વિશ્વપ્રસિદ્ધ ‘ગીર કેસર કેરી’, નાળિયેર (લીલી નાઘેર પટ્ટો), ચીકુ અને જામફળનું વિપુલ ઉત્પાદન તથા વિદેશ નિકાસ.
મગફળી, કપાસ અને ઓઇલ મિલોજૂનાગઢ, કેશોદ, માણાવદર, ભેંસાણ, વિસાવદરભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR – મગફળી સંશોધન કેન્દ્ર, જૂનાગઢ), સીંગતેલની મિલો અને માણાવદરના કપાસ જિનિંગ-પ્રેસિંગ એકમો.
દરિયાઈ મત્સ્યોદ્યોગ અને પ્રોસેસિંગમાંગરોળ અને ચોરવાડ દરિયાકાંઠોમાંગરોળ ફિશિંગ હાર્બર ખાતે હજારો માછીમારી બોટ દ્વારા દરિયાઈ માછલીઓનું ઉત્પાદન અને ફિશ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ્સ.
પ્રવાસન અને હોસ્પિટાલિટી ઉદ્યોગજૂનાગઢ (ગિરનાર), મેંદરડા (સાસણ સરહદ), ચોરવાડગિરનાર રોપ-વે, મહાશિવરાત્રી મેળો, પરિક્રમા અને સાસણ ગીર પ્રવાસનને લીધે હોટેલ, રિસોર્ટ અને પરિવહન ક્ષેત્રે મોટી રોજગારી.
ચૂનાના પથ્થર (Limestone) અને ખનિજમાળિયા હાટીના, માંગરોળ અને ચોરવાડ પટ્ટોસિમેન્ટ અને કેમિકલ ઉદ્યોગ માટે ઉપયોગી ઉચ્ચ કક્ષાના ચૂનાના પથ્થર અને બિલ્ડિંગ સ્ટોન (બેલા પથ્થર) નું ખનન.

નોંધ: જૂનાગઢ ખાતે કેન્દ્ર સરકારનું ‘મગફળી સંશોધન નિયામકમંડળ’ (Directorate of Groundnut Research) કાર્યરત છે, જે સમગ્ર દેશ માટે મગફળીની નવી જાતો વિકસાવે છે.

09 / CONNECTIVITY

જૂનાગઢ જિલ્લાના પરિવહન માર્ગો: કેશોદ એરપોર્ટ, કોસ્ટલ હાઇવે અને રેલવે

જૂનાગઢ જિલ્લો સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય શહેરો રાજકોટ, પોરબંદર, સોમનાથ-વેરાવળ અને ભાવનગર સાથે ઉત્તમ સડક, રેલવે અને હવાઈ સેવાઓથી જોડાયેલો છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાનું માર્ગ, રેલવે અને હવાઈ નેટવર્ક
પરિવહન માધ્યમમુખ્ય માર્ગ / સ્ટેશન / એરપોર્ટજોડાણ અને મહત્વ
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (NH-151)જેતપુર–જૂનાગઢ–વંથલી–કેશોદ–વેરાવળ (સોમનાથ) ફોર-લેન હાઇવેજિલ્લાની મધ્યમાંથી પસાર થતો મુખ્ય ફોર-લેન નેશનલ હાઇવે, જે રાજકોટ-અમદાવાદને જૂનાગઢ અને સોમનાથ સાથે જોડે છે.
રાષ્ટ્રીય કોસ્ટલ હાઇવે (NH-51)દ્વારકા–પોરબંદર–માંગરોળ–ચોરવાડ–સોમનાથ–દીવ–ભાવનગરજિલ્લાના દક્ષિણ-પશ્ચિમ દરિયાકાંઠેથી (માંગરોળ અને ચોરવાડ થઈને) પસાર થતો રમણીય કોસ્ટલ નેશનલ હાઇવે.
હવાઈ મથક (Airport)કેશોદ એરપોર્ટ (જૂનાગઢ શહેરથી ૩૮ કિમી)જૂનાગઢ જિલ્લાના કેશોદ ખાતે કાર્યરત કોમર્શિયલ એરપોર્ટ, જે મુંબઈ અને અમદાવાદ સાથે સીધી હવાઈ સેવા પૂરી પાડે છે.
રેલવે જંક્શન (પશ્ચિમ રેલવે)જૂનાગઢ જંક્શન, કેશોદ, વંથલી, માળિયા હાટીના અને વિસાવદરરાજકોટ–જૂનાગઢ–વેરાવળ બ્રોડગેજ લાઈન (અમદાવાદ, મુંબઈ, પુણે, જબલપુર માટે સીધી ટ્રેનો) તથા જૂનાગઢ–વિસાવદર–અમરેલી રેલ માર્ગ.
રાજ્ય પરિવહન (GSRTC)જૂનાગઢ વિભાગીય બસ પોર્ટ અને ૬ ડેપોજૂનાગઢ, કેશોદ, માંગરોળ, માણાવદર, વિસાવદર અને બાંટવા ડેપો મારફતે રાજ્યભરમાં બસ પરિવહન સેવા.

વધુ માહિતી: જૂનાગઢ જિલ્લા પોર્ટલ – How to Reach.

10 / REGIONAL CONTEXT

જૂનાગઢ જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો (પડોશી જિલ્લાઓ અને અરબ સાગર)

જૂનાગઢ જિલ્લો સૌરાષ્ટ્રના ૪ પડોશી જિલ્લાઓ અને દક્ષિણ-પશ્ચિમે અરબ સાગર સાથે પોતાની કુદરતી સરહદ ધરાવે છે:

દિશાપડોશી જિલ્લો / સમુદ્રસરહદી તાલુકા અને ભૌગોલિક સીમા
ઉત્તર અને ઉત્તર-પશ્ચિમરાજકોટ અને પોરબંદર જિલ્લોભેંસાણ, જૂનાગઢ, વંથલી અને માણાવદરની ઉત્તરે રાજકોટ (જેતપુર, ધોરાજી, ઉપલેટા) તથા પશ્ચિમે પોરબંદર (કુતિયાણા, રાણાવાવ) આવેલા છે.
પૂર્વઅમરેલી જિલ્લોભેંસાણ અને વિસાવદર તાલુકાની પૂર્વીય સરહદ અમરેલી જિલ્લાના કુંકાવાવ-વડિયા, બગસરા અને ધારી (ગીર પૂર્વ) તાલુકાને અડે છે.
દક્ષિણ-પૂર્વ અને દક્ષિણગીર સોમનાથ જિલ્લોવિસાવદર, મેંદરડા અને માળિયા હાટીના તાલુકાની દક્ષિણે ગીર સોમનાથ જિલ્લાના તાલાલા અને પાટણ-વેરાવળ તાલુકા આવેલા છે.
દક્ષિણ-પશ્ચિમઅરબ સાગર (Arbian Sea)માંગરોળ અને માળિયા હાટીના (ચોરવાડ) તાલુકાની દક્ષિણ-પશ્ચિમે અરબ સાગરનો દરિયાકિનારો આવેલો છે.

જિલ્લાની મહેસૂલી સરહદો અને ગામોની હદના સત્તાવાર કામકાજ માટે જિલ્લા નિરીક્ષક જમીન દફતર (DILR Junagadh)ના નકશા માન્ય ગણાય છે.

11 / QUICK ANSWERS

જૂનાગઢ જિલ્લાના નકશા અને સામાન્ય જ્ઞાન વિશે મહત્વના પ્રશ્નો (FAQs)

વાચકો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના સંદર્ભસહિત જવાબો.

જૂનાગઢ જિલ્લામાં હાલમાં કુલ કેટલા તાલુકા આવેલા છે?

ગીર સોમનાથ જિલ્લો અલગ થયા બાદ હાલમાં જૂનાગઢ જિલ્લામાં કુલ ૯ ગ્રામ્ય તાલુકા (જૂનાગઢ ગ્રામ્ય, ભેંસાણ, વિસાવદર, મેંદરડા, વંથલી, માણાવદર, કેશોદ, માંગરોળ અને માળિયા હાટીના) તથા જૂનાગઢ શહેર (સિટી મામલતદાર) એમ કુલ ૧૦ તાલુકા સ્તરના એકમો છે.

ગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર કયું છે અને તે જૂનાગઢમાં ક્યાં આવેલું છે?

ગુજરાતનું સૌથી ઊંચું શિખર ‘ગોરખનાથ’ (ઊંચાઈ: ૧,૧૧૭ મીટર / આશરે ૩,૬૬૫ ફૂટ) છે, જે જૂનાગઢ શહેર પાસે આવેલી ગિરનાર પર્વતમાળામાં સ્થિત છે.

જૂનાગઢનું ‘ઘેડ પ્રદેશ’ એટલે શું અને તે કયા તાલુકાઓમાં ફેલાયેલો છે?

ઓઝત, ભાદર અને મધુવંતી નદીઓના નીચાણવાળા પૂર-મેદાની વિસ્તારને ‘ઘેડ પ્રદેશ’ કહેવામાં આવે છે, જે મુખ્યત્વે વંથલી, માણાવદર, કેશોદ અને માંગરોળ તાલુકાના કાંઠા વિસ્તારોમાં ફેલાયેલો છે.

સમ્રાટ અશોકનો શિલાલેખ જૂનાગઢમાં ક્યાં આવેલો છે?

ઈ.સ. પૂર્વે ત્રીજી સદીનો ઐતિહાસિક સમ્રાટ અશોકનો શિલાલેખ જૂનાગઢ શહેરથી ગિરનાર તળેટી (ભવનાથ) તરફ જતા માર્ગ પર આવેલો છે, જ્યાં રુદ્રદામા અને સ્કંદગુપ્તના લેખો પણ કોતરેલા છે.

જૂનાગઢ જિલ્લામાં એરપોર્ટ કયા શહેરમાં આવેલું છે?

જૂનાગઢ જિલ્લાનું કાર્યરત કોમર્શિયલ એરપોર્ટ કેશોદ શહેર ખાતે આવેલું છે, જે જૂનાગઢ જિલ્લા મથકથી આશરે ૩૮ કિલોમીટર દૂર છે.

જૂનાગઢ જિલ્લાનો RTO કોડ અને મુખ્ય PIN કોડ કયો છે?

જૂનાગઢ જિલ્લાનો વાહન વ્યવહાર (RTO) કોડ GJ-11 છે અને જૂનાગઢ શહેરનો મુખ્ય PIN કોડ ૩૬૨૦૦૧ છે.

માહિતી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સત્તાવાર સંદર્ભો

આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક અને આંકડાકીય વિગતો તૈયાર કરતી વખતે નીચેના સરકારી પોર્ટલ અને સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે:

  1. કલેક્ટર કચેરી, જૂનાગઢ – સત્તાવાર જિલ્લા પોર્ટલ
  2. જૂનાગઢ જિલ્લા પોર્ટલ – પ્રાંત અને તાલુકા માળખું
  3. જિલ્લા પંચાયત જૂનાગઢ – ગ્રામ્ય અને પંચાયત વિગતો
  4. જૂનાગઢ જિલ્લા પોર્ટલ – ગિરનાર, ઉપરકોટ અને પ્રવાસન સ્થળો
  5. District Census Handbook Junagadh – Census of India 2011
  6. GSDMA – District Disaster Management Plan (Junagadh)

સંપાદકીય નોંધ: વહીવટી હદ, જૂનાગઢ મહાનગરપાલિકાના વોર્ડ વિસ્તરણ અને પોસ્ટલ કોડમાં સમયાંતરે સરકારી સુધારા થઈ શકે છે. સત્તાવાર કામકાજ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગની વેબસાઇટ ચકાસવી.

NAKSHOMAP.IN
Explore Maps & Weather 🗺️

Get useful maps, information, weather updates, temperature details & online tools directly on WhatsApp!

Join WhatsApp Channel →
✓ Free to Join   •   🔔 Get Useful Updates
NAKSHOMAP.IN

All Helpful Tools

રોજિંદા ઉપયોગ માટેના અમારા ઉપયોગી ટૂલ્સ અહીંથી સરળતાથી ઍક્સેસ કરો.

DISTANCE

City Distance Tool

01

ગુજરાતના વિવિધ શહેરો અને સ્થળો વચ્ચેનું અંદાજિત રોડ અંતર સરળતાથી જાણી શકો છો અને જરૂરી રૂટની માહિતી ઝડપી રીતે મેળવી શકો છો.

WEATHER

Gujarat Weather Map

02

ગુજરાતના વિવિધ વિસ્તારોનું હવામાન નકશા દ્વારા સરળતાથી જુઓ અને સ્થળ મુજબની હવામાન માહિતી ઝડપથી તપાસો.

LOCATION

My Live Location

03

નકશા પર તમારું વર્તમાન લોકેશન સરળતાથી જુઓ અને તમે હાલમાં ક્યાં સ્થાને છો તેની માહિતી ઝડપી રીતે મેળવી શકો છો.

Naksho Map
Logo