બોટાદ જિલ્લાનો નકશો અને જરૂરી માહિતી
સાળંગપુરના શ્રી કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી, ગઢડાનું પવિત્ર સ્વામિનારાયણ તીર્થ, રાણપુરનો ઐતિહાસિક કિલ્લો, ઘેલો-સુખભાદર નદીનો પટ્ટો અને ૪ તાલુકાઓની વહીવટી રૂપરેખા.
બોટાદ જિલ્લાનો ભૌગોલિક નકશો
જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ સાથે મુખ્ય મથક બોટાદ, ૪ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય યાત્રાધામોનાં ભૌગોલિક સંદર્ભ-બિંદુઓ.
બોટાદ નકશામાં તાલુકાઓનું સ્થાન
સૌરાષ્ટ્ર અને મધ્ય ગુજરાત (ભાલ-ઝાલાવાડ-ગોહિલવાડ)ના સંગમ સ્થાને અમદાવાદ, ભાવનગર, અમરેલી, રાજકોટ અને સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાની વચ્ચે આવેલા બોટાદ જિલ્લાનું ભૌગોલિક સ્થાન સમજવા માટે આ સંદર્ભ નકશો ઉપયોગી છે.
બોટાદ જિલ્લાની ભૂગોળ અને વિશે જાણવા જેવું
સૌરાષ્ટ્રના ગોહિલવાડ, ઝાલાવાડ અને પાંચાળ પ્રદેશની સંસ્કૃતિનો ત્રિવેણી સંગમ ધરાવતો બોટાદ જિલ્લો પોતાની આધ્યાત્મિક ચેતના, સાહિત્યિક વારસા અને કપાસ-હીરાના વેપાર માટે જાણીતો છે. ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ સ્વાતંત્ર્ય પર્વના દિવસે ભાવનગર જિલ્લાના બે તાલુકાઓ (બોટાદ અને ગઢડા) તથા અમદાવાદ જિલ્લાના બે તાલુકાઓ (બરવાળા અને રાણપુર) ને જોડીને બોટાદને સ્વતંત્ર જિલ્લા તરીકે અસ્તિત્વમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. ઉતાવળી નદીના કાંઠે વસેલું બોટાદ શહેર આ જિલ્લાનું મુખ્ય વહીવટી અને વેપારી મથક છે.
ભૌગોલિક નકશા પર નજર કરીએ તો બોટાદ જિલ્લો કોઈ દરિયાકિનારો ધરાવતો નથી (Landlocked District). જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગમાં (ગઢડા અને બોટાદનો પશ્ચિમ પટ્ટો) માળવા અને પાંચાળની નીચી પથરાળ ટેકરીઓ તથા કાળી-મધ્યમ જમીન જોવા મળે છે; જ્યારે પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ તરફ (બરવાળા અને રાણપુર તાલુકો) સુખભાદર, ઘેલો અને ઉતાવળી નદીના કાંપથી બનેલા સપાટ મેદાનો આવેલા છે, જે અમદાવાદના ભાલ પ્રદેશ સાથે ભળી જાય છે.
બોટાદ જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો
બોટાદ જિલ્લા કલેક્ટર પોર્ટલ, જિલ્લા પંચાયત બોટાદ અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલોના આધારે સંકલિત પ્રાથમિક રૂપરેખા.
| જિલ્લાનું નામ | બોટાદ (ઐતિહાસિક સંદર્ભ: વોટપદ્રક) |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | બોટાદ શહેર |
| જિલ્લાની સ્થાપના | ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ (ભાવનગર અને અમદાવાદ જિલ્લામાંથી વિભાજન) |
| રાજ્યમાં ભૌગોલિક સ્થાન | પૂર્વ સૌરાષ્ટ્ર (ગોહિલવાડ અને ભાલ પ્રદેશની સરહદ) |
| કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર | ૨,૫૬૪ ચોરસ કિમી (આશરે) |
| કુલ તાલુકાઓ | ૪ તાલુકા (બોટાદ, ગઢડા, બરવાળા અને રાણપુર) |
| પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ | ૨ (બોટાદ પ્રાંત અને બરવાળા પ્રાંત) |
| ગામો અને પંચાયતો | ૧૮૨+ મહેસૂલી ગામો અને ૧૭૮ ગ્રામ પંચાયતો |
| નગરપાલિકાઓ | ૩ (બોટાદ, ગઢડા અને બરવાળા નગરપાલિકા) |
| મુખ્ય નદીઓ | ઘેલો, સુખભાદર, કાળુભાર, ઉતાવળી, ગોમા અને કેરી |
| RTO પાસિંગ કોડ | GJ-33 (બોટાદ RTO) |
| મુખ્ય PIN અને STD કોડ | બોટાદ PIN: ૩૬૪૭૧૦ (STD: ૦૨૮૪૯) | ગઢડા PIN: ૩૬૪૭૫૦ (STD: ૦૨૮૪૭) |
| મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રો | કપાસ (શંકર-૪/BT કોટન) અને જિનિંગ-પ્રેસિંગ ઉદ્યોગ, હીરા ઘસવાનો ઉદ્યોગ, ઘઉં-તલ-જીરુંની ખેતી અને ધાર્મિક પ્રવાસન |
બોટાદ જિલ્લાના તમામ ૪ તાલુકા અને વહીવટી એકમો
બોટાદ જિલ્લાના ચારેય તાલુકાઓની યાદી, તેમનું મુખ્ય મથક અને જિલ્લાના નકશામાં તેમની ભૌગોલિક દિશા નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | તાલુકાનું નામ | તાલુકા મથક | જિલ્લામાં ભૌગોલિક દિશા અને ઓળખ |
|---|---|---|---|
| ૦૧ | બોટાદ | બોટાદ | મધ્ય અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગ (જિલ્લાનું મુખ્ય વહીવટી મથક, મોટું રેલવે જંકશન, હીરા ઉદ્યોગ અને સૌરાષ્ટ્રનું અગ્રણી કપાસ APMC માર્કેટ યાર્ડ) |
| ૦૨ | ગઢડા (ગઢડા સ્વામીના) | ગઢડા | દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગ (ઘેલો નદીના કાંઠે વસેલું સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું મુખ્ય તીર્થધામ, ગોપીનાથજી મંદિર અને ભીમડાદ પંથક) |
| ૦૩ | બરવાળા | બરવાળા | પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગ (ઉતાવળી નદી કાંઠો; વિશ્વપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ ‘સાળંગપુર’ અને કુંડળ ધામ આ તાલુકામાં આવેલા છે) |
| ૦૪ | રાણપુર | રાણપુર | ઉત્તર-પૂર્વ ભાગ (ભાદર-ગોમા સંગમ પર આવેલું ઐતિહાસિક કિલ્લા-નગર, ઝવેરચંદ મેઘાણીની ‘સૌરાષ્ટ્ર’ પત્રકારત્વ ભૂમિ અને ડેરી-એન્જિનિયરિંગ એકમો) |
સ્રોત: બોટાદ જિલ્લા પોર્ટલ – Subdivisions & Talukas અને બોટાદ જિલ્લા પંચાયત પોર્ટલ.
પ્રાંત કચેરીઓ (મહેસૂલી ઉપવિભાગો) અને કાર્યક્ષેત્ર
જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી (બોટાદ) અને તાલુકા મામલતદાર કચેરીઓ વચ્ચે મહેસૂલી વહીવટ સરળ રાખવા માટે બોટાદ જિલ્લાને ૨ પ્રાંત ઉપવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
| ક્રમ | પ્રાંત / ઉપવિભાગ | સમાવિષ્ટ તાલુકાઓ |
|---|---|---|
| ૧ | બોટાદ પ્રાંત | બોટાદ (શહેર અને ગ્રામ્ય) અને ગઢડા તાલુકા (પશ્ચિમ અને દક્ષિણ વિભાગ) |
| ૨ | બરવાળા પ્રાંત | બરવાળા અને રાણપુર તાલુકા (પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ વિભાગ) |
વસ્તી અને સામાજિક આંકડા – ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી
બોટાદ જિલ્લો ૨૦૧૩માં બન્યો હોવાથી નીચેના આંકડા ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census 2011) મુજબના ચારેય તાલુકાઓ (બોટાદ, ગઢડા, બરવાળા અને રાણપુર) ની સંયુક્ત વસ્તીના સત્તાવાર સંકલન પર આધારિત છે.
| કુલ વસ્તી (૪ તાલુકા સંયુક્ત) | ૬,૫૬,૦૦૫ (આશરે ૬.૫૬ લાખ) |
|---|---|
| પુરુષ વસ્તી | ૩,૩૯,૯૮૦ (આશરે) |
| સ્ત્રી વસ્તી | ૩,૧૬,૦૨૫ (આશરે) |
| ગ્રામ્ય વસ્તીનું પ્રમાણ | ૬૮.૫૦% (૪,૪૯,૦૦૦+ ગ્રામ્ય વસ્તી) |
| શહેરી વસ્તીનું પ્રમાણ | ૩૧.૫૦% (બોટાદ, ગઢડા, બરવાળા અને રાણપુર શહેરી વિસ્તાર) |
| વસ્તી ગીચતા | દર ચોરસ કિમીએ ૨૫૬ વ્યક્તિઓ |
| કુલ સાક્ષરતા દર | ૬૭.૬૩% (આશરે) |
| લિંગાનુપાત (Sex Ratio) | દર ૧,૦૦૦ પુરુષે ૯૩૦ સ્ત્રીઓ |
નોંધ: ઉપરોક્ત આંકડા ૨૦૧૧ના સત્તાવાર સેન્સસ ડેટાના પુનર્ગઠન મુજબના છે; તેને વર્ષ ૨૦૨૬ની વર્તમાન અંદાજિત વસ્તી ન ગણવી.
બોટાદ જિલ્લાના મુખ્ય નગરોના PIN કોડ અને STD કોડ
ભાવનગર અને સુરેન્દ્રનગર પોસ્ટલ ડિવિઝન હેઠળ આવતા બોટાદ જિલ્લાના તમામ તાલુકા મથકો, યાત્રાધામો અને મુખ્ય ગામોના પિનકોડ તથા ટેલિફોન કોડ નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | નગર / તાલુકા મથક | PIN કોડ | STD કોડ |
|---|---|---|---|
| ૧ | બોટાદ (મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ) | ૩૬૪૭૧૦ | ૦૨૮૪૯ |
| ૨ | ગઢડા (સ્વામીના) | ૩૬૪૭૫૦ | ૦૨૮૪૭ |
| ૩ | બરવાળા | ૩૮૨૪૫૦ | ૦૨૭૧૧ |
| ૪ | સાળંગપુર (હનુમાનજી ધામ) | ૩૮૨૪૫૧ | ૦૨૭૧૧ |
| ૫ | રાણપુર | ૩૮૨૨૪૫ | ૦૨૭૧૧ |
| ૬ | પાળિયાદ | ૩૬૪૭૨૦ | ૦૨૮૪૯ |
| ૭ | ઢસા જંક્શન (ગઢડા તાલુકો) | ૩૬૪૭૩૦ | ૦૨૮૪૭ |
| ૮ | લાઠીદડ | ૩૬૪૭૧૦ | ૦૨૮૪૯ |
| ૯ | તુરખા | ૩૬૪૭૧૦ | ૦૨૮૪૯ |
| ૧૦ | ઉગામેડી | ૩૬૪૭૬૫ | ૦૨૮૪૭ |
| ૧૧ | ભીમડાદ | ૩૬૪૭૬૦ | ૦૨૮૪૭ |
| ૧૨ | ખોપાળા | ૩૬૪૭૫૦ | ૦૨૮૪૭ |
નોંધ: બરવાળા અને રાણપુર તાલુકા અગાઉ અમદાવાદ જિલ્લામાં હોવાથી તેમના PIN કોડ ‘૩૮૨xxx’ શ્રેણીમાં આવે છે, જ્યારે બોટાદ અને ગઢડાના PIN કોડ ‘૩૬૪xxx’ શ્રેણીમાં છે.
બોટાદ જિલ્લાની નદીપ્રણાલી, કૃષ્ણસાગર તળાવ અને જળાશયો
પાંચાળની ટેકરીઓમાંથી નીકળીને પૂર્વ તરફ ખંભાતના અખાત (ભાલ પ્રદેશ) તરફ વહેતી મોસમી નદીઓ અને સૌની યોજના (SAUNI Yojana) હેઠળ ભરાતા જળાશયો બોટાદ જિલ્લાના જળમાળખાનો મુખ્ય આધાર છે.
| નદી / જળાશય | પસાર થતો વિસ્તાર | ભૌગોલિક અને ધાર્મિક મહત્વ |
|---|---|---|
| ઘેલો નદી (ઘેલા નદી) | ગઢડા તાલુકો | ફૂલઝર ડુંગર (જસદણ) પાસેથી નીકળી ગઢડા શહેર પાસેથી વહે છે; ભગવાન સ્વામિનારાયણે આ નદીમાં અનેકવાર સ્નાન કર્યું હોવાથી સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયમાં તે ગંગા સમાન પવિત્ર ગણાય છે (ઘેલા સોમનાથ અને ગઢડા પાસે ગોમા ડેમ/જળાશય). |
| સુખભાદર નદી | રાણપુર અને બરવાળા તાલુકો | ચોટીલાના ડુંગરોમાંથી નીકળી રાણપુર શહેર પાસેથી વહે છે અને ખંભાતના અખાતને મળે છે; તેના પર ‘સુખભાદર ડેમ’ આવેલો છે. |
| કાળુભાર નદી | ગઢડા તાલુકાનો દક્ષિણ ભાગ | ગઢડા તાલુકાના રાયપર પાસેથી નીકળી ભાવનગર-વલભીપુર તરફ વહેતી મહત્વની નદી, જેના પર કાળુભાર સિંચાઈ યોજના આવેલી છે. |
| ઉતાવળી નદી | બોટાદ અને બરવાળા તાલુકો | જિલ્લાનું મુખ્ય મથક બોટાદ અને બરવાળા નગર આ નદીના કાંઠે વસેલા છે. |
| ગોમા અને કેરી નદી | રાણપુર, બોટાદ અને ગઢડા પંથક | ગોમા નદી પાળિયાદ પાસેથી વહીને રાણપુર નજીક સુખભાદર નદીને મળે છે; તેના પર ‘ગોમા ડેમ’ આવેલો છે, જ્યારે કેરી નદી ગઢડા પંથકમાં વહે છે. |
| કૃષ્ણસાગર તળાવ (બોટાદ) | બોટાદ શહેર નજીક | ભાવનગરના મહારાજા કૃષ્ણકુમારસિંહજીના સમયનું ઐતિહાસિક તળાવ (ગોરડકા ડેમ), જે સૌની યોજના હેઠળ નર્મદાના નીરથી જોડાયેલું છે. |
| ભીમડાદ અને ખાંભડા ડેમ | ગઢડા અને બરવાળા પંથક | સ્થાનિક કૃષિ સિંચાઈ અને પીવાના પાણી માટેના મહત્વના મધ્યમ જળાશયો. |
સંદર્ભ: GSDMA – Botad District Disaster Management Plan અને બોટાદ જિલ્લા સત્તાવાર પોર્ટલ.
બોટાદ જિલ્લાના વિશ્વપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામો, ઐતિહાસિક સ્થાનો અને મુખ્ય ગામો
સાળંગપુરના કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી અને ગઢડાના ગોપીનાથજી મંદિરથી લઈને પાળિયાદની વિસામણ બાપુની જગ્યા, કુંડળ ધામ અને રાણપુરના કિલ્લા સુધીના મુખ્ય સ્થળોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે.
| ક્રમ | સ્થળ / ગામ | તાલુકો | શા માટે જાણીતું છે? (વિશેષતા) |
|---|---|---|---|
| ૧ | સાળંગપુર (શ્રી કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી મંદિર) | બરવાળા | સદ્ગુરુ ગોપાળાનંદ સ્વામી દ્વારા સ્થાપિત વિશ્વપ્રસિદ્ધ કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજીનું ધામ, ૫૪ ફૂટ ઊંચી ‘કિંગ ઓફ સાળંગપુર’ પ્રતિમા, BAPS સ્વામિનારાયણ મંદિર અને એશિયાનું સૌથી મોટું ભોજનાલય. |
| ૨ | ગઢડા (શ્રી ગોપીનાથજી દેવ અને BAPS મંદિર) | ગઢડા | ભગવાન સ્વામિનારાયણ જ્યાં દાદા ખાચરના દરબારમાં ૨૯ વર્ષ રહ્યા હતા તે પવિત્ર તીર્થ, ૧૮૨૮માં બંધાયેલું ગોપીનાથજી મંદિર, લક્ષ્મીવાડી અને ઘેલો નદીના કાંઠે આરસનું ભવ્ય BAPS મંદિર. |
| ૩ | કુંડળ ધામ (સ્વામિનારાયણ મંદિર) | બરવાળા | સાળંગપુર નજીક ઉતાવળી નદીના કાંઠે આવેલું રમણીય કુંડળ ધામ સ્વામિનારાયણ મંદિર, કુદરતી વનરાજી અને સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શન. |
| ૪ | પાળિયાદ (શ્રી વિસામણ બાપુની જગ્યા) | બોટાદ | પાંચાળ પંથકના સમર્થ સંત શ્રી ઉન્નડ બાપુ અને શ્રી વિસામણ બાપુની પવિત્ર સમાધિ જગ્યા, ગોમા નદીનો કાંઠો અને અન્નક્ષેત્રની અખંડ પરંપરા. |
| ૫ | રાણપુર (ઐતિહાસિક કિલ્લો અને મેઘાણી સ્મૃતિ) | રાણપુર | ૧૪મી સદીમાં રાણોજી ગોહિલે વસાવેલું નગર, ભાદર-ગોમા નદીના સંગમ પર આવેલો ઐતિહાસિક કિલ્લો અને જ્યાંથી અમૃતલાલ શેઠ તથા ઝવેરચંદ મેઘાણીએ ‘સૌરાષ્ટ્ર’ અને ‘ફૂલછાબ’ અખબાર ચલાવ્યું હતું તે પ્રેસ. |
| ૬ | ભીમનાથ મહાદેવ (સરહદી તીર્થ) | બરવાળા સરહદ | બરવાળા-ધંધુકા સરહદ પર લીલકા નદી કાંઠે પાંડવકાલીન પૌરાણિક ભીમનાથ મહાદેવ મંદિર અને શ્રાવણ માસનો ભાતીગળ મેળો. |
| ૭ | બોટાદ (કવિ બોટાદકર અને મેઘાણીની ભૂમિ) | બોટાદ | “જનનીની જોડ સખી! નહિ જડે રે લોલ” ના રચયિતા કવિ દામોદર ખુશાલદાસ બોટાદકરની જન્મભૂમિ અને ઝવેરચંદ મેઘાણીની કર્મભૂમિ. |
| ૮ | ઢસા જંક્શન | ગઢડા | ગઢડા તાલુકાનું મોટું રેલવે જંકશન, હીરા-કપાસનું વેપારી બજાર અને સૌરાષ્ટ્રના મધ્ય માર્ગનું મહત્વનું કેન્દ્ર. |
| ૯ | લાઠીદડ અને તુરખા | બોટાદ | બોટાદ તાલુકાના વસ્તી અને કૃષિ ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટા અને સમૃદ્ધ ગામો. |
| ૧૦ | ભીમડાદ અને ઉગામેડી | ગઢડા | ગઢડા તાલુકાના અગ્રણી ગ્રામ્ય મથકો, જ્યાં કપાસ જિનિંગ, હીરા પॉलिशિંગ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ વિકસેલી છે. |
| ૧૧ | ખોપાળા અને માંડવધાર | ગઢડા | સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ઐતિહાસિક પ્રસંગો સાથે જોડાયેલા અને કૃષિપ્રધાન મોટા ગામો. |
| ૧૨ | કિનારા અને ખાંભડા | બરવાળા | બરવાળા તાલુકાના મહત્વના કૃષિ ગામો અને ખાંભડા જળાશય વિસ્તાર. |
| ૧૩ | અણિયાળી અને જાળિયા | રાણપુર | રાણપુર તાલુકાના મહત્વના ગ્રામ્ય કેન્દ્રો, જે ભાલિયા ઘઉં, કપાસ અને જીરુંના ઉત્પાદન માટે જાણીતા છે. |
| ૧૪ | સરવા અને હડદડ | બોટાદ | બોટાદ તાલુકાના ઐતિહાસિક અને પશુપાલન-ખેતી સાથે સંકળાયેલા પ્રમુખ ગામો. |
પ્રવાસન અને ધાર્મિક સ્થળોના સંદર્ભ માટે બોટાદ જિલ્લા પ્રવાસન પોર્ટલ તપાસવું.
બોટાદની આર્થિક ઓળખ: ‘સફેદ સોનું’ (કપાસ), હીરા ઉદ્યોગ અને ધાર્મિક પ્રવાસન
બોટાદ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર ત્રણ મુખ્ય પાયા પર ટકેલું છે: ગુજરાતનું અગ્રણી કપાસ માર્કેટ યાર્ડ અને જિનિંગ ઉદ્યોગ, ઘરે-ઘરે ચાલતો હીરા ઘસવાનો વ્યવસાય અને સાળંગપુર-ગઢડાનું વિશાળ ધાર્મિક પ્રવાસન.
| આર્થિક ક્ષેત્ર | મુખ્ય કેન્દ્રો અને વિસ્તાર | જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં ભૂમિકા |
|---|---|---|
| કપાસ APMC અને જિનિંગ-પ્રેસિંગ | બોટાદ APMC, બરવાળા, રાણપુર, ગઢડા | બોટાદ માર્કેટ યાર્ડ સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં ‘કપાસના હબ’ તરીકે જાણીતું છે; જિલ્લામાં ડઝનબંધ કોટન જિનિંગ, પ્રેસિંગ અને કપાસિયા તેલ (Cottonseed Oil) મિલો આવેલી છે. |
| હીરા ઉદ્યોગ (Diamond Polishing) | બોટાદ શહેર, ગઢડા, ઢસા અને મોટા ગામો | સુરત અને ભાવનગર સાથે સીધું જોડાણ ધરાવતા સેંકડો નાના-મોટા હીરાના કારખાના હજારો રત્નકલાકારોને સ્થાનિક સ્તરે રોજગારી પૂરી પાડે છે. |
| ધાર્મિક પ્રવાસન અને હોસ્પિટાલિટી | સાળંગપુર, ગઢડા, કુંડળ અને પાળિયાદ | દર વર્ષે કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ સાળંગપુર હનુમાનજી અને ગઢડાની મુલાકાત લેતા હોવાથી હોટલ, ટ્રાન્સપોર્ટ અને સ્થાનિક બજારોને મોટો વેગ મળ્યો છે. |
| કૃષિ પાકો (ઘઉં, જીરું, તલ, મગફળી) | રાણપુર, બરવાળા, બોટાદ, ગઢડા | કપાસ ઉપરાંત રાણપુર-બરવાળાના ભાલ પટ્ટામાં ભાલિયા ઘઉં અને ચણા, તથા ગઢડા-બોટાદમાં તલ, જીરું, મગફળી, જુવાર અને બાજરીની ખેતી. |
| એન્જિનિયરિંગ બેરિંગ્સ અને હસ્તકળા | રાણપુર અને બોટાદ GIDC | રાણપુર ખાતે ટેક્સટાઇલ સ્પિન્ડલ/બેરિંગ્સ બનાવતા એન્જિનિયરિંગ એકમો અને બોટાદ-ગઢડામાં ધાર્મિક વાઘા-શણગાર તથા કાષ્ઠકળાનો ગૃહઉદ્યોગ. |
નોંધ: બોટાદ APMC યાર્ડ ખાતે કપાસ ઉપરાંત સફેદ તલ, કાળા તલ અને જીરુંની પણ મોટા પાયે હરાજી અને નિકાસ થાય છે.
બોટાદ જિલ્લાના પરિવહન માર્ગો: હાઇવે અને બોટાદ રેલવે જંક્શન
અમદાવાદથી ભાવનગર અને અમરેલી તરફ જતા મુખ્ય માર્ગો અને રેલવે લાઈનના કેન્દ્રમાં આવેલો હોવાથી બોટાદ જિલ્લો ઉત્તમ પરિવહન જોડાણ ધરાવે છે.
| પરિવહન માધ્યમ | મુખ્ય માર્ગ / જંક્શન | જોડાણ અને મહત્વ |
|---|---|---|
| રાજ્ય ધોરીમાર્ગો (SH-1 / SH-36 / SH-39) | ધંધુકા–બરવાળા–બોટાદ–ગઢડા અને બોટાદ–વિંછીયા–જસદણ–રાજકોટ માર્ગ | અમદાવાદ (બગોદરા-ધંધુકા) થી સાળંગપુર, બોટાદ અને ગઢડા થઈને અમરેલી, ભાવનગર અને રાજકોટને જોડતા મુખ્ય ધોરીમાર્ગો. |
| રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ સંપર્ક (NH-51 / NH-751) | ધંધુકા–બરવાળા–વલભીપુર–ભાવનગર કોરિડોર | બરવાળા અને સાળંગપુરને અમદાવાદ-ધોલેરા એક્સપ્રેસવે તથા ભાવનગર સાથે ઝડપથી જોડતો માર્ગ. |
| રેલવે જંક્શન (પશ્ચિમ રેલવે) | બોટાદ જંક્શન, ઢસા જંક્શન, રાણપુર અને નિંગાળા | બોટાદ રેલવે જંક્શનથી ત્રણ દિશામાં બ્રોડગેજ લાઈન જાય છે: (૧) અમદાવાદ-ગાંધીગ્રામ (ગેજ કન્વર્ઝન બાદ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ), (૨) સુરેન્દ્રનગર જંક્શન અને (૩) ભાવનગર ટર્મિનસ / વેરાવળ. |
| હવાઈ મથક (નજીકનું) | ભાવનગર એરપોર્ટ અને અમદાવાદ એરપોર્ટ (SVPI) | બોટાદથી ભાવનગર એરપોર્ટ આશરે ૯૨ કિમી (૧.૫ કલાક) અને અમદાવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ આશરે ૧૫૫ કિમીના અંતરે છે. |
| રાજ્ય પરિવહન (GSRTC) | બોટાદ, ગઢડા અને બરવાળા બસ સ્ટેન્ડ | સાળંગપુર અને ગઢડા યાત્રાધામને કારણે ગુજરાતના તમામ જિલ્લા મથકોથી બોટાદ માટે નિયમિત ST બસ સેવા ઉપલબ્ધ છે. |
વધુ માહિતી: બોટાદ જિલ્લા પોર્ટલ – How to Reach.
બોટાદ જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો (પડોશી ૫ જિલ્લાઓ)
બોટાદ જિલ્લો ગુજરાતના કુલ ૫ પડોશી જિલ્લાઓથી ઘેરાયેલો છે. નકશામાં તેની ચારેય દિશાના પડોશી જિલ્લાઓ નીચે મુજબ છે:
| દિશા | પડોશી જિલ્લો (નકશા લિંક) | સરહદી તાલુકા અને ભૌગોલિક સીમા |
|---|---|---|
| ઉત્તર અને ઉત્તર-પશ્ચિમ | સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો | રાણપુર અને બોટાદ તાલુકાની ઉત્તર સરહદ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના ચુડા અને સાયલા તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ | અમદાવાદ જિલ્લો | રાણપુર અને બરવાળા તાલુકાની પૂર્વ સીમા અમદાવાદ જિલ્લાના ધંધુકા તાલુકા (ભાલ પ્રદેશ) સાથે જોડાયેલી છે. |
| દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ | ભાવનગર જિલ્લો | બરવાળા અને ગઢડા તાલુકાની દક્ષિણ સરહદ ભાવનગર જિલ્લાના વલભીપુર અને ઉમરાળા તાલુકાને અડે છે. |
| દક્ષિણ-પશ્ચિમ | અમરેલી જિલ્લો | ગઢડા તાલુકાનો દક્ષિણ-પશ્ચિમ છેડો (ઢસા નજીક) અમરેલી જિલ્લાના લાઠી અને બાબરા તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| પશ્ચિમ | રાજકોટ જિલ્લો | બોટાદ અને ગઢડા તાલુકાની પશ્ચિમ ડુંગરાળ સરહદ રાજકોટ જિલ્લાના વિંછીયા અને જસદણ તાલુકાને અડે છે. |
જિલ્લાની મહેસૂલી સરહદો અને ગામોની હદના સત્તાવાર કામકાજ માટે જિલ્લા નિરીક્ષક જમીન દફતર (DILR Botad)ના નકશા માન્ય ગણાય છે.
બોટાદ જિલ્લાના નકશા અને સામાન્ય જ્ઞાન વિશે મહત્વના પ્રશ્નો (FAQs)
વાચકો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના સંદર્ભસહિત જવાબો.
બોટાદ જિલ્લામાં કુલ કેટલા તાલુકા આવેલા છે?
બોટાદ જિલ્લામાં કુલ ૪ તાલુકાઓ આવેલા છે: બોટાદ, ગઢડા, બરવાળા અને રાણપુર.
બોટાદ જિલ્લો ક્યારે અને કયા બે જિલ્લામાંથી બનાવવામાં આવ્યો હતો?
૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ ભાવનગર જિલ્લામાંથી બોટાદ અને ગઢડા તથા અમદાવાદ જિલ્લામાંથી બરવાળા અને રાણપુર તાલુકાઓને અલગ કરીને બોટાદ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી.
પ્રખ્યાત યાત્રાધામ ‘સાળંગપુર’ (કષ્ટભંજનદેવ હનુમાનજી મંદિર) કયા જિલ્લા અને તાલુકામાં આવેલું છે?
સાળંગપુર હનુમાનજી ધામ બોટાદ જિલ્લાના બરવાળા તાલુકામાં (બોટાદ શહેરથી આશરે ૧૫ કિમી દૂર) આવેલું છે.
સ્વામિનારાયણ તીર્થધામ ‘ગઢડા’ કઈ નદીના કિનારે આવેલું છે?
ગઢડા (ગઢડા સ્વામીના) પવિત્ર ‘ઘેલો નદી’ (ઘેલા નદી) ના કિનારે વસેલું છે, જ્યારે બોટાદ અને બરવાળા ‘ઉતાવળી નદી’ના કાંઠે તથા રાણપુર ‘સુખભાદર-ગોમા નદી’ના કાંઠે આવેલું છે.
બોટાદ જિલ્લાની સરહદ કેટલા જિલ્લાઓને સ્પર્શે છે?
બોટાદ જિલ્લાની સરહદ કુલ ૫ જિલ્લાઓને (અમદાવાદ, ભાવનગર, અમરેલી, રાજકોટ અને સુરેન્દ્રનગર) સ્પર્શે છે.
બોટાદ જિલ્લાનો RTO કોડ અને બોટાદ શહેરનો PIN કોડ કયો છે?
બોટાદ જિલ્લાનો વાહન વ્યવહાર (RTO) કોડ GJ-33 છે અને બોટાદ શહેરનો મુખ્ય PIN કોડ ૩૬૪૭૧૦ છે.
માહિતી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સત્તાવાર સંદર્ભો
આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક અને આંકડાકીય વિગતો તૈયાર કરતી વખતે નીચેના સરકારી પોર્ટલ અને સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે:
- કલેક્ટર કચેરી, બોટાદ – સત્તાવાર જિલ્લા પોર્ટલ
- બોટાદ જિલ્લા પોર્ટલ – પ્રાંત અને ૪ તાલુકાનું માળખું
- જિલ્લા પંચાયત બોટાદ – ગ્રામ્ય અને પંચાયત વિગતો
- બોટાદ જિલ્લા પોર્ટલ – સાળંગપુર, ગઢડા અને પ્રવાસન સ્થળો
- District Census Handbook (Bhavnagar & Ahmadabad) – Census of India 2011
- GSDMA – District Disaster Management Plan (Botad)
સંપાદકીય નોંધ: વહીવટી હદ, ગ્રામ પંચાયતોની સંખ્યા અને પોસ્ટલ કોડમાં સમયાંતરે સરકારી સુધારા થઈ શકે છે. સત્તાવાર કામકાજ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગની વેબસાઇટ ચકાસવી.