છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનો નકશો અને માહિતી
વિંધ્ય અને સાતપુડાની ગિરિમાળા, ઓરસંગ-નર્મદા નદીપ્રણાલી, વિશ્વપ્રસિદ્ધ સંખેડા ફર્નિચર, રાઠવા પીઠોરા ચિત્રકળા અને ૬ તાલુકાઓની વહીવટી રૂપરેખા.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનો ભૌગોલિક નકશો
જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ સાથે મુખ્ય મથક છોટા ઉદેપુર, તમામ ૬ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય સ્થળોનાં ભૌગોલિક સંદર્ભ-બિંદુઓ.
ગુજરાતના નકશામાં છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનું સ્થાન
મધ્ય-પૂર્વ ગુજરાતમાં વડોદરા, પંચમહાલ, દાહોદ અને નર્મદા જિલ્લાની વચ્ચે તેમજ પૂર્વ-દક્ષિણ સરહદે મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને અડીને આવેલા છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનું સ્થાન સમજવા માટે આ સંદર્ભ નકશો ઉપયોગી છે.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની ભૂગોળ અને નકશાનું મહત્વ
ઓરસંગ નદીના કાંઠે વસેલો અને ખનિજ સંપત્તિ તથા આદિવાસી લોકકળાથી સમૃદ્ધ છોટા ઉદેપુર જિલ્લો ગુજરાતના પૂર્વ-મધ્ય સરહદી પટ્ટાનું મહત્વનું વહીવટી કેન્દ્ર છે. ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ વડોદરા જિલ્લાના પૂર્વીય આદિજાતિ બહુલ તાલુકાઓને અલગ કરીને છોટા ઉદેપુરને ગુજરાતના ૨૮મા સ્વતંત્ર જિલ્લા તરીકે અસ્તિત્વમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. આઝાદી પહેલાં આ પ્રદેશ ચૌહાણ રાજપૂત વંશના ‘છોટા ઉદેપુર રજવાડા’ તરીકે જાણીતો હતો, જેના ભવ્ય રાજમહેલો આજે પણ નગરની શોભા વધારે છે.
નકશાની દ્રષ્ટિએ છોટા ઉદેપુર જિલ્લો ભૌગોલિક રીતે અત્યંત વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે—તે એકમાત્ર એવો જિલ્લો છે જેની સરહદ મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર એમ બંને પડોશી રાજ્યોને સ્પર્શે છે. જિલ્લાનો પશ્ચિમ ભાગ (સંખેડા અને બોડેલી) ઓરસંગ-હેરણ નદીના સપાટ કૃષિ મેદાનો ધરાવે છે, જ્યારે પૂર્વ અને દક્ષિણ ભાગ (જેતપુર પાવી, છોટા ઉદેપુર, કવાંટ અને નસવાડી) વિંધ્ય તથા સાતપુડાની ડુંગરાળ ટેકરીઓ, ગાઢ જંગલો અને નર્મદા નદીના કોતરોથી ઘેરાયેલો છે.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો
છોટા ઉદેપુર જિલ્લા કલેક્ટર પોર્ટલ, જિલ્લા પંચાયત અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલોના આધારે સંકલિત પ્રાથમિક રૂપરેખા.
| જિલ્લાનું નામ | છોટા ઉદેપુર (ઐતિહાસિક રજવાડું: છોટા ઉદેપુર) |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | છોટા ઉદેપુર નગર |
| જિલ્લાની સ્થાપના | ૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ (વડોદરા જિલ્લામાંથી વિભાજન) |
| રાજ્યમાં ભૌગોલિક સ્થાન | પૂર્વ-મધ્ય ગુજરાત (મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર સરહદી ત્રિભેટો) |
| કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર | ૩,૨૩૭ ચોરસ કિમી (આશરે) |
| કુલ તાલુકાઓ | ૬ તાલુકા (છોટા ઉદેપુર, જેતપુર પાવી, કવાંટ, નસવાડી, સંખેડા અને બોડેલી) |
| પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ | ૩ (છોટા ઉદેપુર પ્રાંત, બોડેલી પ્રાંત અને નસવાડી-સંખેડા પ્રાંત) |
| ગામો અને પંચાયતો | ૮૯૦+ મહેસૂલી ગામો અને ૩૩૦+ ગ્રામ પંચાયતો |
| નગરપાલિકાઓ | ૧ (છોટા ઉદેપુર નગરપાલિકા; ઉપરાંત બોડેલી અને પાવી જેતપુર મોટા અર્ધ-શહેરી મથકો) |
| મુખ્ય નદીઓ | ઓરસંગ, હેરણ, નર્મદા (દક્ષિણ સરહદ), સુખી, ભારજ, અશ્વિન અને કરા |
| RTO પાસિંગ કોડ | GJ-34 (છોટા ઉદેપુર RTO) |
| મુખ્ય PIN અને STD કોડ | છોટા ઉદેપુર PIN: ૩૯૧૧૬૫ (STD: ૦૨૬૬૯) | બોડેલી PIN: ૩૯૧૧૩૫ |
| મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રો | ખનિજ ઉત્ખનન (ડોલોમાઇટ, ફ્લોરસ્પાર, ગ્રેનાઇટ), કપાસ-મકાઈ-તુવેરની ખેતી, સંખેડા ફર્નિચર હસ્તકળા અને કૃષિ વેપાર |
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના તમામ ૬ તાલુકા અને વહીવટી એકમો
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના છએય તાલુકાઓની યાદી, તેમનું મુખ્ય મથક અને જિલ્લાના નકશામાં તેમની ભૌગોલિક દિશા નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | તાલુકાનું નામ | તાલુકા મથક | જિલ્લામાં ભૌગોલિક દિશા અને ઓળખ |
|---|---|---|---|
| ૦૧ | છોટા ઉદેપુર | છોટા ઉદેપુર | ઉત્તર-પૂર્વ ભાગ (ઓરસંગ નદી કાંઠે આવેલું જિલ્લાનું વહીવટી મથક, રાજમહેલો, ડોલોમાઇટ ખનિજ અને મધ્ય પ્રદેશ સરહદી પટ્ટો) |
| ૦૨ | જેતપુર પાવી | પાવી જેતપુર | ઉત્તર-મધ્ય ભાગ (ઓરસંગ અને સુખી નદીનો પટ્ટો, સુખી ડેમ, ઝંડ હનુમાન મંદિર અને પંચમહાલ-દાહોદ સરહદને સ્પર્શતો તાલુકો) |
| ૦૩ | બોડેલી | બોડેલી | મધ્ય-પશ્ચિમ ભાગ (૨૦૧૩માં બનેલો તાલુકો; જિલ્લાનું સૌથી મોટું વેપારી, રેલવે અને હાઇવે જંકશન તથા કપાસ બજાર) |
| ૦૪ | સંખેડા | સંખેડા | પશ્ચિમ ભાગ (ઓરસંગ કાંઠે વસેલું પ્રાચીન નગર, વિશ્વપ્રસિદ્ધ સંખેડા લાકડાનું ફર્નિચર અને વડોદરા સરહદ નજીકનો ફળદ્રુપ પટ્ટો) |
| ૦૫ | નસવાડી | નસવાડી | દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગ (અશ્વિન અને હેરણ નદી કાંઠો, તણખલા-કંડવા વિસ્તાર અને નર્મદા જિલ્લાની સરહદને અડીને આવેલો તાલુકો) |
| ૦૬ | કવાંટ | કવાંટ | દક્ષિણ-પૂર્વ છેડો (સાતપુડાની ટેકરીઓ, હાફેશ્વર નર્મદા સંગમ, કડીપાણી ફ્લોરસ્પાર ખાણ અને પ્રખ્યાત કવાંટ ગેર મેળાનો પ્રદેશ) |
સ્રોત: છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પોર્ટલ – Subdivisions & Talukas અને છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પંચાયત પોર્ટલ.
પ્રાંત કચેરીઓ (મહેસૂલી ઉપવિભાગો) અને કાર્યક્ષેત્ર
ડુંગરાળ અને મેદાની તાલુકાઓ વચ્ચે મહેસૂલી કામગીરીનું સંકલન જાળવવા માટે છોટા ઉદેપુર જિલ્લાને ૩ પ્રાંત ઉપવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
| ક્રમ | પ્રાંત / ઉપવિભાગ | સમાવિષ્ટ તાલુકાઓ |
|---|---|---|
| ૧ | છોટા ઉદેપુર પ્રાંત | છોટા ઉદેપુર અને કવાંટ તાલુકા (પૂર્વ ડુંગરાળ અને સરહદી વિભાગ) |
| ૨ | બોડેલી પ્રાંત | બોડેલી અને જેતપુર પાવી તાલુકા (ઉત્તર-મધ્ય વિભાગ) |
| ૩ | નસવાડી પ્રાંત | નસવાડી અને સંખેડા તાલુકા (દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિભાગ) |
વસ્તી અને સામાજિક આંકડા – ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી
નીચેના આંકડા ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census 2011) મુજબના છે (વડોદરામાંથી અલગ થયેલા ૬ તાલુકાઓના સંકલિત આંકડા). જિલ્લો મુખ્યત્વે ગ્રામ્ય અને આદિવાસી વસ્તી ધરાવે છે.
| કુલ વસ્તી (૨૦૧૧ મુજબ) | ૧૦,૭૧,૮૩૧ |
|---|---|
| પુરુષ વસ્તી | ૫,૪૫,૨૮૮ |
| સ્ત્રી વસ્તી | ૫,૨૬,૫૪૩ |
| ગ્રામ્ય વસ્તીનું પ્રમાણ | ૯૨.૪૦% (ગુજરાતમાં સૌથી વધુ ગ્રામ્ય વસ્તી ટકાવારી ધરાવતા જિલ્લાઓમાં સમાવેશ) |
| શહેરી વસ્તીનું પ્રમાણ | ૭.૬૦% (છોટા ઉદેપુર, બોડેલી, પાવી જેતપુર, સંખેડા) |
| અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) પ્રમાણ | આશરે ૭૮.૫% (રાઠવા, ભીલ, નાયકા, ધાનકા અને તડવી સમુદાય) |
| વસ્તી ગીચતા (Population Density) | દર ચોરસ કિમીએ ૩૩૧ વ્યક્તિઓ |
| કુલ સાક્ષરતા દર | ૫૭.૮૦% |
| લિંગાનુપાત (Sex Ratio) | દર ૧,૦૦૦ પુરુષે ૯૬૬ સ્ત્રીઓ (રાજ્યની સરેરાશ કરતાં ઘણો ઊંચો) |
નોંધ: ઉપરોક્ત આંકડા ૨૦૧૧ના સત્તાવાર સેન્સસ હેન્ડબુક પરથી સંકલિત છે; તેને વર્ષ ૨૦૨૬ની વર્તમાન અંદાજિત વસ્તી ન ગણવી.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના મુખ્ય નગરોના PIN કોડ અને STD કોડ
વડોદરા પૂર્વ પોસ્ટલ ડિવિઝન હેઠળ આવતા છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના તમામ ૬ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય વેપારી કેન્દ્રોના પિનકોડ તથા ટેલિફોન કોડ નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | નગર / તાલુકા મથક | PIN કોડ | STD કોડ |
|---|---|---|---|
| ૧ | છોટા ઉદેપુર (જિલ્લા મુખ્ય મથક) | ૩૯૧૧૬૫ | ૦૨૬૬૯ |
| ૨ | તેજગઢ (છોટા ઉદેપુર તાલુકો) | ૩૯૧૧૫૬ | ૦૨૬૬૯ |
| ૩ | રંગપુર (સાધલી / આશ્રમ વિસ્તાર) | ૩૯૧૧૬૮ | ૦૨૬૬૯ |
| ૪ | બોડેલી | ૩૯૧૧૩૫ | ૦૨૬૬૫ |
| ૫ | અલીપુરા (બોડેલી) | ૩૯૧૧૩૫ | ૦૨૬૬૫ |
| ૬ | પાવી જેતપુર (જેતપુર પાવી) | ૩૯૧૧૬૦ | ૦૨૬૬૪ |
| ૭ | કદવાલ (જેતપુર પાવી તાલુકો) | ૩૯૧૧૫૫ | ૦૨૬૬૪ |
| ૮ | સંખેડા | ૩૯૧૧૪૫ | ૦૨૬૬૫ |
| ૯ | બહાદરપુર (સંખેડા તાલુકો) | ૩૯૧૧૨૫ | ૦૨૬૬૫ |
| ૧૦ | કવાંટ | ૩૯૧૧૭૦ | ૦૨૬૬૯ |
| ૧૧ | કડીપાણી (કવાંટ તાલુકો) | ૩૯૧૧૭૫ | ૦૨૬૬૯ |
| ૧૨ | નસવાડી | ૩૯૧૧૫૦ | ૦૨૬૬૧ |
દરેક ગ્રામ્ય પોસ્ટ ઓફિસનો PIN કોડ (૩૯૧xxx શ્રેણીમાં) અલગ હોઈ શકે છે. ટપાલ કે કુરિયર મોકલતા પહેલાં ચોક્કસ કોડ ચકાસવો.
છોટા ઉદેપુરની નદીપ્રણાલી, નર્મદા પ્રવેશદ્વાર (હાફેશ્વર) અને સુખી ડેમ
પવિત્ર નર્મદા નદી મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાંથી વહીને છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના ‘હાફેશ્વર’ ખાતે ગુજરાતની ધરતી પર પ્રથમ પ્રવેશ કરે છે. આ ઉપરાંત ઓરસંગ અને હેરણ નદી જિલ્લાની જીવાદોરી છે.
| નદી / જળસ્રોત | પસાર થતો વિસ્તાર | ભૌગોલિક અને કૃષિ મહત્વ |
|---|---|---|
| નર્મદા નદી (હાફેશ્વર) | કવાંટ અને નસવાડી તાલુકાની દક્ષિણ સરહદ | કવાંટ તાલુકાના હાફેશ્વર ખાતે ગુજરાતમાં પ્રવેશ; સરદાર સરોવર નર્મદા જળાશયનો બેકવોટર વિસ્તાર કવાંટ-નસવાડીના કાંઠાને સ્પર્શે છે. |
| ઓરસંગ નદી | છોટા ઉદેપુર, પાવી જેતપુર, બોડેલી અને સંખેડા | મધ્ય પ્રદેશના અલીરાજપુર પંથકમાંથી નીકળી છોટા ઉદેપુર, બોડેલી અને સંખેડા થઈને ચાંદોદ પાસે નર્મદા નદીમાં ભળે છે (રેતી અને સિંચાઈનો મુખ્ય સ્રોત). |
| હેરણ નદી | કવાંટ, બોડેલી, નસવાડી અને સંખેડા | સાતપુડાની ટેકરીઓમાંથી નીકળી કવાંટ-નસવાડી-બોડેલી પંથકમાં વહે છે; તેના પર ‘રામી અને હેરણ’ સિંચાઈ બંધ આવેલા છે. |
| સુખી નદી અને સુખી ડેમ | જેતપુર પાવી તાલુકો (ખોસ / સગીયા) | ઓરસંગ નદીની મુખ્ય સહાયક નદી; જેતપુર પાવી તાલુકામાં તેના પર બાંધવામાં આવેલો ‘સુખી ડેમ’ સમગ્ર વિસ્તારની ખેતી માટે વરદાનરૂપ છે. |
| અશ્વિન અને ભારજ નદી | નસવાડી અને જેતપુર પાવી | સ્થાનિક ડુંગરાળ વિસ્તારોમાંથી વહીને નર્મદા અને ઓરસંગ જળપ્રણાલીને મળતી સહાયક નદીઓ. |
સંદર્ભ: GSDMA – Chhota Udepur District Disaster Management Plan અને છોટા ઉદેપુર જિલ્લા સત્તાવાર પોર્ટલ.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના રાજમહેલો, આદિવાસી મેળા, ધાર્મિક સ્થળો અને મુખ્ય ગામો
કુસુમ વિલાસ પેલેસ અને સંખેડાની ખરાદી કળાથી લઈને હાફેશ્વર મહાદેવ, ઝંડ હનુમાન, તેજગઢ આદિવાસી એકેડેમી અને રંગપુર આશ્રમ સુધીના મુખ્ય સ્થળોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે.
| ક્રમ | સ્થળ / ગામ | તાલુકો | શા માટે જાણીતું છે? (વિશેષતા) |
|---|---|---|---|
| ૧ | કુસુમ વિલાસ પેલેસ અને નાહર મહલ | છોટા ઉદેપુર | છોટા ઉદેપુરના રાજવી પરિવાર દ્વારા ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં યુરોપિયન અને રાજપૂત શૈલીમાં નિર્મિત ભવ્ય રાજમહેલો અને ‘પ્રેમ ભવન’. |
| ૨ | સંખેડા (લાખ-રંગીન ખરાદી ફર્નિચર) | સંખેડા | GI Tag પ્રાપ્ત વિશ્વવિખ્યાત ‘સંખેડા ફર્નિચર’ (સાગના લાકડા પર કુદરતી રંગો અને ટીન-ફોઇલની ચમકદાર કોતરણી) નું મુખ્ય કેન્દ્ર. |
| ૩ | હાફેશ્વર (નર્મદા પ્રવેશદ્વાર અને શિવાલય) | કવાંટ | નર્મદા નદી જ્યાં ગુજરાતમાં પ્રવેશે છે તે રમણીય ડુંગરાળ સ્થળ; સરદાર સરોવરના જળમાં ડૂબેલા પ્રાચીન હાફેશ્વર મહાદેવ મંદિરની સ્મૃતિ અને બોટિંગ. |
| ૪ | કવાંટનો ગેર મેળો (Kavant Gher Fair) | કવાંટ | હોળી-ધૂળેટી પછીના ત્રીજા કે પાંચમા દિવસે યોજાતો ગુજરાતનો સૌથી મોટો પરંપરાગત આદિવાસી નૃત્ય, વાદ્યો અને રંગોનો લોકમેળો. |
| ૫ | ઝંડ હનુમાન મંદિર (Zand Hanuman) | જેતપુર પાવી | જાંબુઘોડા અભયારણ્યની સરહદે જંગલની વચ્ચે આવેલું ભીમ દ્વારા સ્થાપિત મનાતું અતિ પ્રાચીન અને વિશાળ હનુમાનજીનું મંદિર. |
| ૬ | તેજગઢ (આદિવાસી એકેડેમી અને ‘વાચા’ મ્યુઝિયમ) | છોટા ઉદેપુર | ભાષાવિદ્ ડૉ. ગણેશ દેવી દ્વારા સ્થાપિત આદિવાસી સંસ્કૃતિ, બોલીઓ અને ‘પીઠોરા’ ચિત્રકળાના સંશોધન માટેનું આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર. |
| ૭ | રંગપુર (આનંદ નિકેતન આશ્રમ) | કવાંટ / છોટા ઉદેપુર | ગાંધીવાદી ચિંતક હરિવલ્લભ પરીખ દ્વારા ૧૯૪૯માં સ્થાપિત આશ્રમ અને લોક અદાલત તથા ગ્રામ્ય સ્વરાજ્યની ઐતિહાસિક કર્મભૂમિ. |
| ૮ | કડીપાણી (ફ્લોરસ્પાર ખનિજ નગર) | કવાંટ | એશિયાના સૌથી મોટા ફ્લોરસ્પાર (Fluorspar) ખનિજના ભંડારો અને GMDC ના ખનિજ શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ માટે જાણીતું સ્થળ. |
| ૯ | સુખી ડેમ (સગીયા / ખોસ) | જેતપુર પાવી | સુખી અને ભારજ નદીના સંગમ પર આવેલો વિશાળ બંધ અને ચોમાસામાં પ્રવાસીઓ માટેનું લોકપ્રિય કુદરતી સ્થળ. |
| ૧૦ | તણખલા (Tanakhla) | નસવાડી | નસવાડી તાલુકાનું મોટું વેપારી અને શૈક્ષણિક ગામ, જે આસપાસના ડુંગરાળ ગામો માટે મુખ્ય બજાર છે. |
| ૧૧ | બહાદરપુર (ઓરસંગ કાંઠો) | સંખેડા | ઓરસંગ નદીના કિનારે આવેલું ઐતિહાસિક ગામ, જૂના કિલ્લાના અવશેષો અને વેપારી મથક. |
| ૧૨ | કદવાલ (Kadval) | જેતપુર પાવી | જેતપુર પાવી તાલુકાના ઉત્તર ભાગનું મુખ્ય બજાર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને પંચમહાલ સરહદ નજીકનું ગામ. |
| ૧૩ | ચલામલી (Chalamali) | બોડેલી | બોડેલી-રાજપીપળા માર્ગ પર આવેલું મોટું ગામ, કૃષિ ઉત્પાદન અને શૈક્ષણિક કેન્દ્ર. |
| ૧૪ | પાણેજ અને ઝોઝ | છોટા ઉદેપુર | ડોલોમાઇટ પથ્થરની ખાણો અને વનસંપદા ધરાવતા છોટા ઉદેપુર તાલુકાના મહત્વના ગ્રામ્ય મથકો. |
| ૧૫ | લિંડા અને ડુંગરગામ | કવાંટ | નર્મદા સરહદ નજીક આવેલા પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય અને પરંપરાગત રાઠવા સંસ્કૃતિ ધરાવતા ગામો. |
| ૧૬ | અલીપુરા (બોડેલી જંકશન) | બોડેલી | બોડેલી નગરનો મુખ્ય વિસ્તાર, જ્યાં કપાસ જીનિંગ મિલો અને મોટું APMC માર્કેટ યાર્ડ આવેલું છે. |
પ્રવાસન અને હેરિટેજ સ્થળોના સંદર્ભ માટે છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પ્રવાસન પોર્ટલ તપાસવું.
છોટા ઉદેપુરની આર્થિક ઓળખ: ખનિજ સંપત્તિ, કપાસ-મકાઈ ખેતી અને હસ્તકળા
છોટા ઉદેપુર જિલ્લો ખનિજ ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ ગુજરાતના સૌથી સમૃદ્ધ જિલ્લાઓમાંનો એક છે. અહીં ડોલોમાઇટ અને ફ્લોરસ્પારના વિશાળ ભંડારોની સાથે કૃષિ અને હસ્તકળા રોજગારીનો મુખ્ય આધાર છે.
| આર્થિક ક્ષેત્ર | મુખ્ય કેન્દ્રો અને વિસ્તાર | જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં ભૂમિકા |
|---|---|---|
| ખનિજ ઉત્ખનન અને પ્રોસેસિંગ | છોટા ઉદેપુર, કડીપાણી (કવાંટ), જેતપુર પાવી | દેશના સૌથી મોટા ડોલોમાઇટ (Dolomite) પાવડર અને ચિપ્સના કારખાના, કડીપાણીનો ફ્લોરસ્પાર પ્રોજેક્ટ, ગ્રેનાઇટ અને ક્વાર્ટ્ઝ ખનિજ ઉદ્યોગ. |
| કૃષિ અને કપાસ જીનિંગ ઉદ્યોગ | બોડેલી, સંખેડા, નસવાડી અને પાવી જેતપુર | કપાસ, મકાઈ, તુવેર, ડાંગર, મગફળી અને શાકભાજીનું મોટું ઉત્પાદન; બોડેલી ખાતે કપાસ જીનિંગ અને પ્રેસિંગ મિલો તથા મોટું APMC બજાર. |
| સંખેડા ફર્નિચર અને હસ્તકળા | સંખેડા, બહાદરપુર અને તેજગઢ | વિશ્વભરમાં નિકાસ થતું સંખેડા લાખ-રંગીન લાકડાનું ફર્નિચર, વાંસની ટોપલીઓ અને આદિવાસી ચિત્રકળા-મોતીકામ. |
| વન પેદાશો અને પશુપાલન | કવાંટ, છોટા ઉદેપુર અને નસવાડી વનવિસ્તાર | મહુડાનાં ફૂલ-ડોળી, ટીમરૂ પાન, ગુંદર અને ઔષધીય વનસ્પતિનું એકત્રીકરણ તથા બરોડા ડેરી સાથે જોડાયેલી દૂધ મંડળીઓ. |
| બાંધકામ રેતી અને સ્ટોન ક્રશિંગ | ઓરસંગ નદી કાંઠો (બોડેલી-સંખેડા-જેતપુર) | મધ્ય ગુજરાતના બાંધકામ ઉદ્યોગ માટે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી ઓરસંગ નદીની રેતી અને કપચીનો મુખ્ય પુરવઠો. |
નોંધ: છોટા ઉદેપુર શહેરની આસપાસ સેંકડો ડોલોમાઇટ માઇક્રોનાઇઝિંગ (પાવડર) યુનિટ્સ આવેલા છે, જે પેઇન્ટ, પ્લાસ્ટિક, ગ્લાસ અને સિરામિક ઉદ્યોગોને કાચો માલ પૂરો પાડે છે.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના પરિવહન માર્ગો: વડોદરા–અલીરાજપુર હાઇવે અને રેલવે
વડોદરા અને મધ્ય પ્રદેશના માળવા પ્રદેશ (અલીરાજપુર-ધાર-ઇન્દોર) ને જોડતા મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ અને બ્રોડગેજ રેલવે લાઈન પર છોટા ઉદેપુર આવેલું છે.
| પરિવહન માધ્યમ | મુખ્ય માર્ગ / સ્ટેશન | જોડાણ અને મહત્વ |
|---|---|---|
| રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (NH-56) | વડોદરા–ડભોઇ–બોડેલી–પાવી જેતપુર–છોટા ઉદેપુર–અલીરાજપુર હાઇવે | ગુજરાતને મધ્ય પ્રદેશ સાથે જોડતો મુખ્ય પૂર્વ-પશ્ચિમ ધોરીમાર્ગ, જે જિલ્લાના મુખ્ય વેપારી મથકોને સીધા જોડે છે. |
| રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય ધોરીમાર્ગો | બોડેલી–રાજપીપળા (સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી માર્ગ) અને ગોધરા–હાલોલ–બોડેલી રોડ | છોટા ઉદેપુરને સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી (એકતા નગર), પાવાગઢ અને દાહોદ સાથે જોડતા મહત્વના માર્ગો. |
| રેલવે નેટવર્ક (પશ્ચિમ રેલવે) | છોટા ઉદેપુર, પાવી જેતપુર, બોડેલી, સંખેડા અને બહાદરપુર | વડોદરા–ડભોઇ–બોડેલી–છોટા ઉદેપુર–અલીરાજપુર બ્રોડગેજ રેલવે લાઈન (અગાઉ ગાયકવાડ શાસનની ઐતિહાસિક નેરોગેજ લાઈન હતી). |
| હવાઈ મથક (નજીકનું) | વડોદરા એરપોર્ટ (હરણી) | બોડેલીથી વડોદરા એરપોર્ટ આશરે ૭૦ કિમી અને છોટા ઉદેપુરથી આશરે ૧૦૫ કિમીના અંતરે આવેલું છે. |
વધુ માહિતી: છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પોર્ટલ – How to Reach.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો (૪ જિલ્લા અને ૨ પડોશી રાજ્યો)
છોટા ઉદેપુર જિલ્લો ગુજરાતના ૪ પડોશી જિલ્લાઓ ઉપરાંત પૂર્વમાં મધ્ય પ્રદેશ અને દક્ષિણ-પૂર્વમાં મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય એમ બંને રાજ્યો સાથે આંતરરાજ્ય સરહદ ધરાવે છે:
| દિશા | પડોશી જિલ્લો / રાજ્ય | સરહદી તાલુકા અને ભૌગોલિક સીમા |
|---|---|---|
| ઉત્તર-પશ્ચિમ | પંચમહાલ જિલ્લો | જેતપુર પાવી અને બોડેલી તાલુકાની ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદ પંચમહાલના જાંબુઘોડા અને હાલોલ તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| ઉત્તર | દાહોદ જિલ્લો | જેતપુર પાવી (કદવાલ) અને છોટા ઉદેપુર તાલુકાની ઉત્તર સીમા દાહોદ જિલ્લાના દેવગઢ બારિયા અને ધાનપુર તાલુકાને અડે છે. |
| પૂર્વ | મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય (અલીરાજપુર અને ઝાબુઆ જિલ્લા) | છોટા ઉદેપુર અને કવાંટ તાલુકાની પૂર્વીય ડુંગરાળ હદ મધ્ય પ્રદેશના અલીરાજપુર, કઠ્ઠીવાડા અને સોંડવા પંથક સાથે જોડાયેલી છે. |
| દક્ષિણ-પૂર્વ | મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય (નંદુરબાર જિલ્લો) | કવાંટ તાલુકાનો હાફેશ્વર વિસ્તાર નર્મદા નદી પાર મહારાષ્ટ્રના અક્કલકુવા (નંદુરબાર) તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| દક્ષિણ-પશ્ચિમ | નર્મદા જિલ્લો | નસવાડી અને કવાંટ તાલુકાની દક્ષિણ સરહદ નર્મદા જિલ્લાના તિલકવાડા અને નાંદોદ (રાજપીપળા) તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| પશ્ચિમ | વડોદરા જિલ્લો | સંખેડા અને બોડેલી તાલુકાની પશ્ચિમી સરહદ વડોદરા જિલ્લાના ડભોઇ અને વાઘોડિયા તાલુકા સાથે જોડાયેલી છે. |
જિલ્લાની મહેસૂલી સરહદો અને ગામોની હદના સત્તાવાર કામકાજ માટે જિલ્લા નિરીક્ષક જમીન દફતર (DILR Chhota Udepur)ના નકશા માન્ય ગણાય છે.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના નકશા અને સામાન્ય જ્ઞાન વિશે મહત્વના પ્રશ્નો (FAQs)
વાચકો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના સંદર્ભસહિત જવાબો.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લામાં કુલ કેટલા તાલુકા આવેલા છે?
છોટા ઉદેપુર જિલ્લામાં કુલ ૬ તાલુકાઓ આવેલા છે: છોટા ઉદેપુર, જેતપુર પાવી, કવાંટ, નસવાડી, સંખેડા અને બોડેલી.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની રચના ક્યારે અને કયા જિલ્લામાંથી કરવામાં આવી?
૧૫ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩ના રોજ વડોદરા જિલ્લામાંથી વિભાજન કરીને છોટા ઉદેપુરને ગુજરાતનો ૨૮મો જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો હતો.
ગુજરાતનો કયો એકમાત્ર જિલ્લો મધ્ય પ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર બંને રાજ્યોને સ્પર્શે છે?
છોટા ઉદેપુર જિલ્લો ગુજરાતનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો છે જેની આંતરરાજ્ય સરહદ પૂર્વમાં મધ્ય પ્રદેશ અને દક્ષિણ-પૂર્વમાં મહારાષ્ટ્ર એમ બંને રાજ્યોને સ્પર્શે છે.
નર્મદા નદી ગુજરાતમાં કયા સ્થળેથી પ્રથમ પ્રવેશ કરે છે?
પવિત્ર નર્મદા નદી છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના કવાંટ તાલુકામાં આવેલા ‘હાફેશ્વર’ ખાતેથી ગુજરાતની ધરતી પર પ્રથમ પ્રવેશ કરે છે.
વિશ્વપ્રસિદ્ધ સંખેડા ફર્નિચર અને રાઠવા પીઠોરા કળા કયા જિલ્લા સાથે સંકળાયેલા છે?
GI Tag પ્રાપ્ત લાખ-રંગીન લાકડાનું ‘સંખેડા ફર્નિચર’ (સંખેડા તાલુકો) અને આદિવાસી ભીંતચિત્ર કળા ‘પીઠોરા’ બંને છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની વિશ્વવિખ્યાત ઓળખ છે.
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનો RTO કોડ અને મુખ્ય PIN કોડ કયો છે?
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાનો વાહન વ્યવહાર (RTO) કોડ GJ-34 છે અને છોટા ઉદેપુર નગરનો મુખ્ય PIN કોડ ૩૯૧૧૬૫ છે.
માહિતી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સત્તાવાર સંદર્ભો
આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક અને આંકડાકીય વિગતો તૈયાર કરતી વખતે નીચેના સરકારી પોર્ટલ અને સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે:
- કલેક્ટર કચેરી, છોટા ઉદેપુર – સત્તાવાર જિલ્લા પોર્ટલ
- છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પોર્ટલ – પ્રાંત અને ૬ તાલુકાનું માળખું
- જિલ્લા પંચાયત છોટા ઉદેપુર – ગ્રામ્ય અને પંચાયત વિગતો
- છોટા ઉદેપુર જિલ્લા પોર્ટલ – રાજમહેલો, હાફેશ્વર અને પ્રવાસન સ્થળો
- Census of India 2011 – Taluka-wise Demographic Reference
- GSDMA – District Disaster Management Plan (Chhota Udepur)
સંપાદકીય નોંધ: વહીવટી હદ, ગ્રામ પંચાયતોની સંખ્યા અને પોસ્ટલ કોડમાં સમયાંતરે સરકારી સુધારા થઈ શકે છે. સત્તાવાર કામકાજ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગની વેબસાઇટ ચકાસવી.