ગુજરાતનો મહી નદીનો પ્રદેશ

મહીસાગર જિલ્લાનો નકશો અને માહિતી

લુણાવાડા, કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મહી નદી સહિત જિલ્લાના આઠ તાલુકાઓ, ગામો, વહીવટી માળખા અને ભૌગોલિક માહિતી જાણો.

૮કુલ તાલુકાઓ
૭૨૦ગામો*
૩૫૫ગ્રામ પંચાયતો
૩નગરપાલિકાઓ
GEOGRAPHIC VIEW

મહીસાગર જિલ્લાનો ઇન્ટરેક્ટિવ નકશો

જિલ્લાની ભૌગોલિક બાહ્ય સીમા, જિલ્લા મુખ્ય મથક લુણાવાડા અને આઠ તાલુકા મથકોનું સ્થાન જુઓ. નકશાને ઝૂમ કરીને નજીકથી પણ નિહાળી શકો છો.

મહીસાગર જિલ્લાનો નકશો તૈયાર થઈ રહ્યો છે…
ગુજરાતના નકશામાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન

ઇન્ટરેક્ટિવ નકશો લોડ ન થાય તો ગુજરાતમાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન અહીં જોઈ શકો છો.

LOCATION IN GUJARAT

ગુજરાતના નકશામાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન

મહીસાગર જિલ્લો ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલો છે. તેની ઉત્તરે રાજસ્થાન, પૂર્વમાં દાહોદ, પશ્ચિમમાં અરવલ્લી અને દક્ષિણ તથા દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાઓનો વિસ્તાર આવેલો છે.

ગુજરાતના નકશામાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન દર્શાવતો લોકેટર નકશો
ગુજરાતના નકશામાં મહીસાગર જિલ્લાનું સ્થાન. મૂળ ચિત્ર: Chumwa. CC BY-SA 3.0 લાઇસન્સ.
TALUKA MAP REFERENCE

મહીસાગરનો જૂનો છ-તાલુકાવાળો સંદર્ભ નકશો

મહીસાગરના અગાઉના છ તાલુકાઓની ગોઠવણી સમજવા માટે આ નકશો ઉપયોગી છે. તેમાં બાલાસિનોર, વિરપુર, લુણાવાડા, ખાનપુર, કડાણા અને સંતરામપુર દર્શાવાયા છે.

મહીસાગરના અગાઉના છ તાલુકાઓનો જૂનો રંગીન વહીવટી નકશો
આ જૂનો સંદર્ભ નકશો 18 જૂન 2023નો છે. તેમાં 2025 પછી રચાયેલા Godhar અને Kothamba તાલુકાઓની નવી સીમાઓ દર્શાવાતી નથી. મૂળ ચિત્ર: DSP2092. CC BY-SA 4.0 લાઇસન્સ.
મહત્વની વહીવટી નોંધ: સપ્ટેમ્બર 2025 પછી Godhar અને Kothamba નવા તાલુકા તરીકે રચાયા છે. તેથી ઉપરનો જૂનો છ-તાલુકાવાળો ચિત્ર વર્તમાન આઠ તાલુકાઓની સંપૂર્ણ સીમા દર્શાવતો નથી. નવી સીમા માટે તાજા સરકારી મહેસૂલી રેકોર્ડને પ્રાથમિકતા આપવી.
DISTRICT PROFILE

મહીસાગર જિલ્લાની ભૂગોળ અને ઓળખ

મહીસાગર જિલ્લો ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલો જિલ્લો છે. તેનું નામ મહી નદી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે આ પ્રદેશની મુખ્ય નદી છે. લુણાવાડા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે. જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે, જેના કારણે અહીંની ખેતી, પાણીના સ્ત્રોત અને ભૂગોળમાં નદીનું વિશેષ મહત્વ છે.

મહીસાગર જિલ્લાની રચના 26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ગુજરાતનો 28મો જિલ્લો બન્યો હતો. જિલ્લા વહીવટીતંત્રે 15 ઓગસ્ટ 2013થી સંપૂર્ણ કામગીરી શરૂ કરી હતી.

જિલ્લામાં મેદાનો, ટેકરીઓ, જંગલ વિસ્તાર, નદીના કિનારા અને જળાશયોનું વૈવિધ્ય જોવા મળે છે. કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મંગઢ ટેકરી આ વિસ્તારની અલગ-અલગ કુદરતી તથા ઐતિહાસિક ઓળખ દર્શાવે છે.

01 / QUICK REFERENCE

મહીસાગર જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો

જિલ્લા વહીવટીતંત્ર, મહેસૂલ વિભાગ અને Central Ground Water Boardના ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોના આધારે જિલ્લાનો સંક્ષિપ્ત પરિચય.

મહીસાગર જિલ્લાનો સંક્ષિપ્ત પરિચય
જિલ્લાનું નામમહીસાગર (Mahisagar)
જિલ્લાનું મુખ્ય મથકલુણાવાડા (Lunawada)
રાજ્ય અને પ્રદેશગુજરાત રાજ્ય – પૂર્વીય ગુજરાત
કુલ ભૌગોલિક વિસ્તારલગભગ 2,261 ચોરસ કિમી
અક્ષાંશ વિસ્તાર22°55′ N થી 23°27′ N
રેખાંશ વિસ્તાર73°14′ E થી 74°01′ E
જિલ્લાની રચના26 જાન્યુઆરી 2013
કુલ તાલુકા8
કુલ ગામો720 – ગ્રામ પંચાયત પેજ પર દર્શાવેલી સંખ્યા
ગ્રામ પંચાયતો355
નગરપાલિકાઓ3 – બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર
મુખ્ય નદીમહી નદી
મુખ્ય જળાશયકડાણા ડેમ
નામનો ઉદ્ભવમહી નદી પરથી
મુખ્ય વહીવટી ભાષાગુજરાતી
આંકડાની નોંધ: જિલ્લા પોર્ટલના Village & Panchayats પેજ પર 720 ગામો દર્શાવાય છે, જ્યારે પોર્ટલના મુખ્ય પેજના સંક્ષિપ્ત આંકડામાં 717 ગામો દર્શાવાય છે. આ પેજમાં ગ્રામ પંચાયત વિભાગના 720ના આંકડાનો ઉપયોગ કર્યો છે. તાજી ગામવાર યાદી માટે જિલ્લા પોર્ટલની PDF તપાસવી.

સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ, ગામ અને ગ્રામ પંચાયત માહિતી અને Central Ground Water Board – Mahisagar Report.

02 / TALUKA DIRECTORY

મહીસાગર જિલ્લાના આઠ તાલુકાઓની યાદી

જિલ્લા વહીવટીતંત્રની હાલની Tehsil ડિરેક્ટરીમાં આઠ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે. નવી વહીવટી રચનામાં Godhar અને Kothambaનો પણ સમાવેશ થયો છે.

મહીસાગર જિલ્લાના તાલુકાઓ અને તેમના મુખ્ય મથકો
ક્રમ તાલુકાનું નામ તાલુકા મથક સ્થાનિક ઓળખ
01બાલાસિનોરબાલાસિનોરરૈયોલી અને ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ માટે જાણીતો પશ્ચિમ-દક્ષિણ વિસ્તાર.
02Godhar (ગોધર)ગોધર2025માં રચાયેલો નવો વહીવટી તાલુકો.
03કડાણાકડાણાકડાણા ડેમ અને મહી નદીના જળસંગ્રહ વિસ્તાર સાથે જોડાયેલો તાલુકો.
04ખાનપુરખાનપુરકાળેશ્વરી મંદિર અને આસપાસના ટેકરીપ્રદેશ માટે જાણીતો વિસ્તાર.
05Kothamba (કોઠંબા)કોઠંબા2025માં લુણાવાડા વિસ્તારમાંથી રચાયેલો નવો તાલુકો.
06લુણાવાડાલુણાવાડાજિલ્લાનું મુખ્ય મથક અને મહત્વનું શહેરી કેન્દ્ર.
07સંતરામપુરસંતરામપુરજિલ્લાનો પૂર્વીય વિસ્તાર અને સ્થાનિક વહીવટી કેન્દ્ર.
08વિરપુરવિરપુરજિલ્લાનો પશ્ચિમી અને ઉત્તર-પશ્ચિમી ગ્રામ્ય વિસ્તાર.
નવા તાલુકાઓ: Godhar અને Kothambaની રચના અંગેની સરકારી સૂચનાઓને કારણે મહીસાગરની વહીવટી રચના અગાઉના છ તાલુકાથી વધીને આઠ તાલુકાની થઈ છે. ગામોની તાલુકાવાર ફાળવણી માટે નવીનતમ મહેસૂલી ગેઝેટ અને જિલ્લા કચેરીની યાદીનો આધાર લેવો.

સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – Tehsil Directory, ભારત સરકાર – Local Government Directory અને ગુજરાત સરકારની 24 સપ્ટેમ્બર 2025ની તાલુકા રચના સૂચના.

03 / ADMINISTRATIVE UPDATES

મહીસાગરના નવા તાલુકાઓ અને વહીવટી ફેરફારો

2025 અને 2026માં થયેલા ફેરફારોને સમજવાથી જૂના નકશા અને વર્તમાન તાલુકા યાદી વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થાય છે.

નવી તાલુકા રચના અને સંબંધિત વહીવટી ફેરફારો
તારીખ ફેરફાર નકશા માટે મહત્વ
24 સપ્ટેમ્બર 2025 ગુજરાત સરકારે નવી તાલુકા રચના માટે સૂચના જાહેર કરી. મહીસાગરમાં Godhar અને Kothambaની રચનાનો સમાવેશ થયો. મહીસાગરની અગાઉની છ તાલુકાની રચનામાં ફેરફાર શરૂ થયો.
2 ઓક્ટોબર 2025 સૂચના અનુસાર નવી તાલુકા રચના અમલમાં આવી. જૂના તાલુકા નકશા નવી સીમાઓને સંપૂર્ણ રીતે દર્શાવતા નથી.
31 ડિસેમ્બર 2025 વિવિધ તાલુકાઓ વચ્ચે કેટલાક ગામોની હદ અને ફાળવણીમાં સુધારા કરવામાં આવ્યા. ગામવાર માહિતી માટે તાજેતરના ગેઝેટની ચકાસણી જરૂરી છે.
13 જાન્યુઆરી 2026 નવી Godhar અને Kothmba તાલુકા પંચાયતો સહિત વહીવટી પ્રતિનિધિત્વ અંગે સુધારેલી સૂચના બહાર પડી. વર્તમાન આઠ તાલુકાના વહીવટી માળખાને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ.

સ્રોત: Revenue Department – September 2025 Notification, 31 ડિસેમ્બર 2025ની સુધારેલી ગામ ફાળવણી સૂચના અને 13 જાન્યુઆરી 2026નો ગુજરાત ગેઝેટ.

04 / SUBDIVISION & REVENUE

મહીસાગર જિલ્લાની પ્રાંત અને મહેસૂલી કચેરીઓ

જિલ્લા પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ Subdivision & Blocks વિભાગમાં પ્રાંત કચેરીઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.

જિલ્લા પોર્ટલમાં દર્શાવેલી SDM / પ્રાંત કચેરીઓ
ક્રમ કચેરીનું નામ વહીવટી મહત્વ સત્તાવાર માહિતી
1 SDM Office, Lunawada જિલ્લા મુખ્ય મથક અને મહેસૂલી વહીવટનું મહત્વનું કેન્દ્ર. જુઓ ↗
2 SDM Office, Balasinor બાલાસિનોર વિસ્તારની ઉપવિભાગીય કામગીરી. જુઓ ↗
3 SDM Office, Santrampur સંતરામપુર વિસ્તારની ઉપવિભાગીય કામગીરી. જુઓ ↗

આ યાદી જિલ્લા પોર્ટલના Subdivision પેજ પર ઉપલબ્ધ છે; તે પેજ 2018માં અપડેટ થયેલું છે. Godhar અને Kothambaની નવી તાલુકા રચના પછી હાલના પ્રાંતવાર તાલુકા-વિતરણ માટે સંબંધિત જિલ્લા કચેરીની નવીનતમ માહિતી તપાસવી.

સ્રોત: District Mahisagar – Subdivision & Blocks.

05 / VILLAGE ADMINISTRATION

મહીસાગર જિલ્લામાં ગામો અને ગ્રામ પંચાયતોની માહિતી

જિલ્લાના ગ્રામ્ય વહીવટમાં ગ્રામ પંચાયતો મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રની વેબસાઇટ પર ગામો અને ગ્રામ પંચાયતની અલગ-અલગ યાદીઓ ઉપલબ્ધ છે.

મહીસાગર જિલ્લાની ગામ અને ગ્રામ પંચાયત માહિતી
વહીવટી એકમ સંખ્યા સત્તાવાર યાદી
કુલ ગામો 720* ગામોની યાદી ↗
કુલ ગ્રામ પંચાયતો 355 ગ્રામ પંચાયત યાદી ↗
કુલ તાલુકા 8 તાલુકા યાદી ↗
નગરપાલિકાઓ 3 નગરપાલિકા યાદી ↗
*ગામોની સંખ્યા અંગે: જિલ્લા પોર્ટલના ગ્રામ પંચાયત પેજ પર 720 ગામો દર્શાવાયા છે. મુખ્ય પેજ પર 717નો આંકડો દેખાય છે. જૂની ગામવાર યાદીમાં અને નવા તાલુકા બન્યા પછીની ફાળવણીમાં ફેરફાર હોઈ શકે છે. સત્તાવાર કામ માટે વેબસાઇટ પરથી નવીનતમ PDF યાદી ડાઉનલોડ કરવી.

સ્રોત: Mahisagar District – Gram Panchayat and Villages.

06 / CENSUS REFERENCE

મહીસાગર જિલ્લાની વસ્તી અને સામાજિક આંકડા

નીચેના વસ્તી સંબંધિત આંકડા 2011ની વસ્તી ગણતરીના સંદર્ભમાં છે. તેને વર્તમાન વર્ષનો વસ્તી અંદાજ સમજવો નહીં.

વસ્તી ગણતરી 2011 – મહીસાગર જિલ્લો
કુલ વસ્તી9,94,624
વસ્તીનો આધાર2011 Census
લિંગાનુપાતદર 1,000 પુરુષે આશરે 946 સ્ત્રીઓ (CGWB અહેવાલ મુજબ)
જિલ્લાનું મુખ્ય મથકલુણાવાડા
વસ્તીનો પ્રકારગ્રામ્ય અને શહેરી બંને પ્રકારની વસાહતોનો સમાવેશ

નોંધ: 2011ના મૂળ વસ્તી આંકડા જૂની તાલુકા રચનાના સમયના છે. નવા Godhar અને Kothamba તાલુકા માટે હાલની અલગ વસ્તી ગણતરીના આંકડા આ કોષ્ટકમાં અંદાજથી ઉમેરવામાં આવ્યા નથી.

સ્રોત: Central Ground Water Board – Mahisagar District Report.

07 / GEOGRAPHICAL PROFILE

મહીસાગર જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો

મહીસાગરનું સ્થાન ગુજરાતના પૂર્વીય ભાગમાં છે અને તેની સરહદે ગુજરાતના અન્ય જિલ્લાઓ સાથે રાજસ્થાનનો વિસ્તાર આવે છે.

મહીસાગર જિલ્લાની આસપાસના વિસ્તારો
દિશા પડોશી વિસ્તાર ભૌગોલિક સંદર્ભ
ઉત્તરરાજસ્થાન રાજ્યજિલ્લાની ઉત્તર તરફનો રાજ્યસ્તરીય પડોશી વિસ્તાર.
પૂર્વદાહોદ જિલ્લોપૂર્વ તરફનો ગુજરાતનો પડોશી જિલ્લો.
પશ્ચિમઅરવલ્લી જિલ્લોજિલ્લાની પશ્ચિમ તરફનો વિસ્તાર.
દક્ષિણપંચમહાલ જિલ્લોદક્ષિણ તરફનો પડોશી જિલ્લો.
દક્ષિણ-પશ્ચિમખેડા જિલ્લોદક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફનો પડોશી વિસ્તાર.
ભૌગોલિક નોંધ: મહીસાગરનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે. જિલ્લા નકશામાં નદીના પ્રવાહ, ટેકરીપ્રદેશ અને ગામોની સ્થિતિ સમજવા માટે ભૌગોલિક તથા જળવિજ્ઞાનના સત્તાવાર નકશા ઉપયોગી છે.

સ્રોત: CGWB – About the Area.

08 / RIVERS & DRAINAGE

મહીસાગર જિલ્લાની નદીઓ અને જળપ્રવાહ

જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે. મહી નદી ઉપરાંત પાનમ અને અન્ય નદીપ્રવાહો ખેતી, જળસંગ્રહ અને સ્થાનિક જળવ્યવસ્થામાં મહત્વ ધરાવે છે.

મહીસાગર જિલ્લાના મુખ્ય નદીપ્રવાહો
ક્રમ નદીનું નામ જળપ્રવાહની ઓળખ ભૌગોલિક મહત્વ
1મહી નદીજિલ્લાની મુખ્ય બારમાસી નદીજિલ્લાના મોટા ભાગનો વિસ્તાર મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે.
2પાનમ નદીમહી નદીની ઉપનદીસિંચાઈ અને સ્થાનિક જળસંગ્રહ માટે મહત્વપૂર્ણ.
3હડફ નદીમહીની ઉપનદીજિલ્લાના જળપ્રવાહના નેટવર્કનો ભાગ.
4ગોમા નદીમહીની ઉપનદીસ્થાનિક નદી પ્રણાલીનો ભાગ.
5ખરડ નદીમહીની ઉપનદીસ્થાનિક જળપ્રવાહમાં સામેલ.
6મેસરી નદીમહીની ઉપનદીજિલ્લાની ડ્રેનેજ પ્રણાલીનો એક ભાગ.
7ચિકણી નદીમહીની ઉપનદીસ્થાનિક જળપ્રવાહ માટે નોંધાયેલો પ્રવાહ.
8કુન નદીમહીની ઉપનદીજિલ્લાના જળવિજ્ઞાન અહેવાલમાં નોંધાયેલો પ્રવાહ.
9અનાસ નદીમહી નદીની ઉપનદી તરીકે નોંધાયેલજળપ્રવાહ અભ્યાસમાં સમાવિષ્ટ.
10કાળી, માછ્છણ, ચિબોટા અને સુકીઅન્ય સ્થાનિક નદીપ્રવાહોજિલ્લાના ડ્રેનેજ નેટવર્કમાં નોંધાયેલા પ્રવાહો.

CGWBના અહેવાલ મુજબ મહી નદી જિલ્લામાંથી આશરે 126 કિમી વહે છે. પાનમ અને હડફને પણ બારમાસી ઉપનદીઓ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે.

સ્રોત: CGWB – Drainage Pattern.

09 / DAMS & WATER RESOURCES

મહીસાગર જિલ્લાના ડેમ અને જળસંગ્રહ

કડાણા ડેમ મહી નદી પર આવેલો મહત્વનો જળસંગ્રહ અને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ છે. Vanakbori વિસ્તારમાં પણ મહી નદીના જળસંગ્રહ અને પાણીના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓ છે.

જિલ્લાના મુખ્ય ડેમ અને જળસંચય સ્થળો
ક્રમ ડેમ / જળાશય સ્થાન મુખ્ય ઉપયોગ
1 કડાણા ડેમ કડાણા તાલુકો – મહી નદી જળસંગ્રહ, સિંચાઈ અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલો મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ.
2 વણાકબોરી જળાશય / ડેમ બાલાસિનોર વિસ્તાર – મહી નદી પ્રણાલી જળસંગ્રહ અને પાણી સંબંધિત માળખા માટે મહત્વ ધરાવતો વિસ્તાર.
3 ભાદર ડેમ ખાનપુર વિસ્તાર સ્થાનિક જળસંગ્રહ અને પાણીના સ્ત્રોત તરીકે ઓળખાતો જળાશય.
કડાણા ડેમ વિશે: કડાણા જળાશય મહી નદી પર આવેલો Earthen અને Masonry dam છે. તે જિલ્લાના જાણીતા જળસંચય સ્થળોમાંનું એક છે.

સ્રોત: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – Kadana Dam, CGWB – Surface Water Resources અને ગુજરાત ગેઝેટ – જળસંબંધિત સ્થળોના સંદર્ભ.

10 / LAND & SOIL

મહીસાગરની જમીન, ટેકરીઓ અને ભૂપ્રદેશ

જિલ્લામાં મેદાની પ્રદેશ, ટેકરીઓ અને નદીની ખીણોનું મિશ્રણ જોવા મળે છે. પથ્થરાળ વિસ્તાર અને જમીનના વિવિધ પ્રકારો ખેતી તથા જળસંગ્રહની પરિસ્થિતિને અસર કરે છે.

મહીસાગરના મુખ્ય ભૌગોલિક લક્ષણો
વિશેષતા વર્ણન મહત્વ
મેદાની પ્રદેશમહી નદીના બેસિનમાં આવેલા મેદાનો અને ખીણપ્રદેશ.ખેતી અને વસાહતો માટે ઉપયોગી.
ટેકરીપ્રદેશઉત્તર અને પૂર્વ તરફ ઊંચા-નીચા ભૂપ્રદેશના ભાગો.જિલ્લાની ભૌગોલિક રચનામાં વૈવિધ્ય ઉમેરે છે.
નદી ખીણમહી અને તેની ઉપનદીઓ દ્વારા રચાયેલા જળપ્રવાહના માર્ગો.જળસંચય અને ભૂગર્ભજળ માટે મહત્વ ધરાવે છે.
કાળી જમીનકેટલાક વિસ્તારોમાં જોવા મળતી કાળી અને કપાસ માટે યોગ્ય જમીન.ખેતી અને પાકની પસંદગી માટે મહત્વપૂર્ણ.
પથ્થરાળ ભૂપ્રદેશખડક અને ઊંચાણ ધરાવતાં કેટલાક વિસ્તારો.ભૂગર્ભજળના સંગ્રહ અને જમીન ઉપયોગમાં અસર કરે છે.

સ્રોત: CGWB – Physiography and Soil Type.

11 / AGRICULTURE & RURAL ECONOMY

મહીસાગર જિલ્લાની ખેતી અને ગ્રામ્ય અર્થવ્યવસ્થા

જિલ્લાના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેતી અને પશુપાલન મહત્વની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ છે. નદી અને જળાશયોના વિસ્તારની નજીકના વિસ્તારોમાં સિંચાઈની સુવિધાઓ ખેતી માટે ઉપયોગી છે.

જિલ્લાની ખેતી અને ગ્રામ્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ
ક્ષેત્ર મુખ્ય પ્રવૃત્તિ જિલ્લા માટે મહત્વ
ખેતીખરીફ અને રવિ ઋતુના પાકોનું વાવેતર.ગ્રામ્ય આવક અને રોજગારનો મુખ્ય આધાર.
ખાદ્ય પ્રક્રિયાકૃષિ પેદાશોની સંગ્રહ અને પ્રક્રિયા સંબંધિત એકમો.સ્થાનિક પાકને બજાર સાથે જોડવામાં મદદરૂપ.
પશુપાલનદૂધ ઉત્પાદન અને પશુ આધારિત પ્રવૃત્તિઓ.ગ્રામ્ય પરિવારો માટે પૂરક આવકનો સ્ત્રોત.
સિંચાઈમહી નદી અને જળાશય આધારિત પાણીનો ઉપયોગ.પાક ઉત્પાદન અને પાણીની ઉપલબ્ધતા માટે મહત્વપૂર્ણ.
પ્રવાસનકડાણા ડેમ, રૈયોલી, કાળેશ્વરી અને મંગઢ.સ્થાનિક પ્રવાસન સેવાઓ અને વ્યવસાયને આધાર.

આ કોષ્ટક જિલ્લાની મુખ્ય આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનો પરિચય આપે છે. તેમાં પાક ઉત્પાદન અથવા ઉદ્યોગોના વર્તમાન વાર્ષિક ઉત્પાદનના આંકડા દર્શાવેલા નથી.

સ્રોત: NABARD અને CGWB – Land Use and Water Resources.

12 / PLACES & HERITAGE

મહીસાગર જિલ્લાના ઐતિહાસિક અને પ્રવાસન સ્થળો

મહીસાગરમાં કુદરતી સ્થળો, ધાર્મિક સ્થળો, જળાશયો અને પ્રાગૈતિહાસિક અવશેષો માટે જાણીતા વિસ્તારો આવેલા છે. જિલ્લા પોર્ટલના પ્રવાસન વિભાગમાં કેટલાક મુખ્ય સ્થળોની માહિતી આપવામાં આવી છે.

મહીસાગર જિલ્લાના મુખ્ય પ્રવાસન સ્થળો
ક્રમ સ્થળનું નામ વિસ્તાર વિશેષતા
1 કડાણા ડેમ કડાણા મહી નદી પર આવેલો મહત્વનો જળાશય અને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ.
2 રૈયોલી ડાયનાસોર ફોસિલ સાઇટ બાલાસિનોર નજીક ડાયનાસોરના અશ્મિ અવશેષો માટે જાણીતી જગ્યા. એશિયાના મહત્વના ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળોમાં ગણાય છે.
3 કાળેશ્વરી મંદિર અને સ્મારક સમૂહ ખાનપુર તાલુકો, લવાણા નજીક મંદિરો અને પ્રાચીન સ્થાપત્ય ધરાવતો ઐતિહાસિક સ્મારક સમૂહ.
4 મંગઢ ટેકરી મહીસાગર જિલ્લો કુદરતી દૃશ્ય અને ઐતિહાસિક સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલો વિસ્તાર.

સ્રોત: Mahisagar District – Tourist Places અને District Mahisagar – Photo Gallery.

13 / URBAN ADMINISTRATION

મહીસાગર જિલ્લાની નગરપાલિકાઓ

જિલ્લા વહીવટીતંત્રના Public Utilities વિભાગમાં બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર નગરપાલિકાઓની વિગતો આપવામાં આવી છે.

મહીસાગરની નગરપાલિકાઓ અને ઉપલબ્ધ સંપર્ક વિગતો
ક્રમ નગરપાલિકા સરનામું / વિસ્તાર ઉપલબ્ધ માહિતી
1 બાલાસિનોર નગરપાલિકા પિલોદરા રોડ, બાલાસિનોર PIN – 388255
2 લુણાવાડા નગરપાલિકા રાજમહેલ રોડ, લુણાવાડા 02674-250006
3 સંતરામપુર નગરપાલિકા ટાઉન રોડ, સંતરામપુર PIN – 389260

સરનામું અને ફોન નંબર બદલાઈ શકે છે. કચેરીની મુલાકાત પહેલાં જિલ્લા પોર્ટલ પર તાજી વિગતો તપાસવી.

સ્રોત: Mahisagar District – Municipalities.

14 / TRANSPORT & CONNECTIVITY

મહીસાગર જિલ્લાનું માર્ગ, રેલવે અને હવાઈ જોડાણ

જિલ્લામાં મુસાફરી અથવા બહારથી લુણાવાડા આવવા માટે માર્ગ, નજીકનાં રેલવે સ્ટેશન અને હવાઈ મથકની માહિતી ઉપયોગી છે.

મહીસાગર જિલ્લાનું પરિવહન જોડાણ – જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ
પરિવહન માધ્યમ સત્તાવાર પોર્ટલમાં દર્શાવેલી માહિતી મુસાફરી માટે નોંધ
હવાઈ માર્ગ જિલ્લામાં એરપોર્ટ નથી. નજીકનું એરપોર્ટ અમદાવાદ છે, જે આશરે 127 કિમી દૂર દર્શાવાયું છે. મુસાફરી પહેલાં વર્તમાન માર્ગ અને અંતર તપાસવું.
રેલવે જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ નજીકનું રેલવે સ્ટેશન ગોધરા, પંચમહાલ જિલ્લામાં આશરે 50 કિમી દૂર છે. ટ્રેનનું સમયપત્રક અને સ્ટેશનની માહિતી તપાસવી.
રોડ માર્ગ જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ અન્ય મુખ્ય શહેરોથી મહીસાગર માટે નિયમિત બસ સેવા ઉપલબ્ધ છે. લુણાવાડા અને તાલુકા મથકો માટે બસ અથવા ખાનગી વાહનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ઉપરની માહિતી જિલ્લા પોર્ટલના How to Reach પેજ પર આધારિત છે. અંતર, માર્ગ અને પરિવહન સેવા સમય પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.

સ્રોત: District Mahisagar – How to Reach.

15 / HISTORY

મહીસાગર જિલ્લાનો ઇતિહાસ અને રચના

મહીસાગર જિલ્લાનું નામ મહી નદી પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. આ નદી પ્રદેશની ભૂગોળ, પાણીના સ્ત્રોત અને વસાહતો સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે. લુણાવાડા આ વિસ્તારનું ઐતિહાસિક નગર છે અને તે જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક પણ છે.

26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને મહીસાગર જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આ નવા જિલ્લાએ ગુજરાતના 28મા જિલ્લાનું સ્થાન મેળવ્યું. 15 ઓગસ્ટ 2013થી જિલ્લા વહીવટીતંત્રે પૂર્ણ કામગીરી શરૂ કરી હતી.

2025માં Godhar અને Kothamba નવા તાલુકા બનતા જિલ્લામાં વહીવટી ફેરફાર થયો. તેના પછી કેટલાક ગામોની તાલુકાવાર ફાળવણીમાં પણ સુધારા કરવામાં આવ્યા. તેથી જૂના જિલ્લા પ્રોફાઇલ અને નકશામાં દર્શાવેલી તાલુકા સંખ્યા વર્તમાન સંખ્યા કરતાં અલગ હોઈ શકે છે.

વધુ માહિતી: મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ – History.

16 / HOW TO READ THE MAP

મહીસાગર જિલ્લાનો નકશો કેવી રીતે સમજવો?

જિલ્લાનો નકશો જોતી વખતે મુખ્ય મથકો, તાલુકા, નદીના પ્રવાહ, ડેમ અને જિલ્લાની સરહદને અલગ-અલગ રીતે સમજવી ઉપયોગી છે.

01. જિલ્લા મુખ્ય મથક

લુણાવાડા મહીસાગર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.

02. આઠ તાલુકા

બાલાસિનોર, Godhar, કડાણા, ખાનપુર, Kothamba, લુણાવાડા, સંતરામપુર અને વિરપુર.

03. નદી અને જળાશય

મહી નદી મુખ્ય નદી છે અને કડાણા ડેમ મહત્વનો જળસંગ્રહ પ્રોજેક્ટ છે.

04. ગામ અને પંચાયત

જિલ્લા પોર્ટલ પર ગામો તથા 355 ગ્રામ પંચાયતોની યાદી ઉપલબ્ધ છે.

05. ઐતિહાસિક સ્થળો

કાળેશ્વરી, રૈયોલી અને મંગઢ વિસ્તાર જિલ્લાની જાણીતી ઓળખ ધરાવે છે.

06. નવી તાલુકા સીમાઓ

Godhar અને Kothambaની નવી રચનાને ધ્યાનમાં રાખીને જૂના નકશા વાપરતી વખતે સાવચેતી રાખવી.

17 / QUICK ANSWERS

મહીસાગર જિલ્લાના નકશા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

જિલ્લા, તાલુકા, વસ્તી, નદી, પ્રવાસન અને વહીવટી માહિતી અંગેના સામાન્ય પ્રશ્નોના જવાબ.

મહીસાગર જિલ્લામાં કુલ કેટલા તાલુકા છે?

મહીસાગર જિલ્લામાં હાલ કુલ આઠ તાલુકા છે: બાલાસિનોર, Godhar, કડાણા, ખાનપુર, Kothamba, લુણાવાડા, સંતરામપુર અને વિરપુર.

મહીસાગર જિલ્લાનું મુખ્ય મથક કયું છે?

લુણાવાડા મહીસાગર જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્ય મથક છે.

મહીસાગર જિલ્લાની રચના ક્યારે થઈ હતી?

મહીસાગર જિલ્લાની રચના 26 જાન્યુઆરી 2013ના રોજ પંચમહાલ અને ખેડા જિલ્લાના કેટલાક વિસ્તારોને અલગ કરીને કરવામાં આવી હતી.

મહીસાગર જિલ્લાનો વિસ્તાર કેટલો છે?

મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ પર દર્શાવેલા આંકડા મુજબ જિલ્લાનો વિસ્તાર આશરે 2,261 ચોરસ કિલોમીટર છે.

મહીસાગર જિલ્લાની મુખ્ય નદી કઈ છે?

મહી નદી જિલ્લાની મુખ્ય નદી છે. જિલ્લાનો મોટો ભાગ મહી નદીના બેસિનમાં આવે છે.

કડાણા ડેમ કઈ નદી પર આવેલો છે?

કડાણા ડેમ મહી નદી પર આવેલો છે. તે જળસંગ્રહ અને સિંચાઈ માટે મહત્વ ધરાવે છે.

મહીસાગર જિલ્લામાં કેટલાં ગામો છે?

જિલ્લાના Village & Panchayats પેજ પર 720 ગામો દર્શાવાયા છે. મુખ્ય પોર્ટલ પર 717નો આંકડો પણ જોવા મળે છે, તેથી નવીનતમ ગામવાર PDF તપાસવી.

મહીસાગર જિલ્લામાં કેટલી ગ્રામ પંચાયતો છે?

જિલ્લા વહીવટીતંત્રના પોર્ટલ પર કુલ 355 ગ્રામ પંચાયતો દર્શાવવામાં આવી છે.

મહીસાગરમાં કઈ નગરપાલિકાઓ આવેલી છે?

જિલ્લા પોર્ટલ પર બાલાસિનોર, લુણાવાડા અને સંતરામપુર એમ ત્રણ નગરપાલિકાઓની માહિતી આપવામાં આવી છે.

મહીસાગરના જાણીતા પ્રવાસન સ્થળો કયા છે?

કડાણા ડેમ, રૈયોલીનું ડાયનાસોર ફોસિલ સ્થળ, કાળેશ્વરી મંદિર અને મંગઢ ટેકરી મહીસાગરના જાણીતા સ્થળોમાં સામેલ છે.

Godhar અને Kothamba તાલુકા ક્યારે બન્યા?

2025માં ગુજરાત સરકારની નવી તાલુકા રચના હેઠળ Godhar અને Kothambaની રચના કરવામાં આવી. ત્યારબાદ મહીસાગરની તાલુકા સંખ્યા છમાંથી આઠ થઈ.

મહીસાગર જિલ્લાનો સત્તાવાર નકશો ક્યાંથી મળશે?

ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગની Maps વેબસાઇટ અને મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલના Map of District વિભાગમાંથી નકશા સંબંધિત માહિતી મેળવી શકાય છે. નવી તાલુકા સીમાઓ માટે તાજેતરના ગેઝેટનો આધાર લેવો.

મહીસાગરનું નજીકનું રેલવે સ્ટેશન કયું છે?

મહીસાગર જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ નજીકનું રેલવે સ્ટેશન ગોધરા, પંચમહાલ જિલ્લામાં છે. પોર્ટલ આશરે 50 કિમીનું અંતર દર્શાવે છે.

મહીસાગર જિલ્લામાં એરપોર્ટ છે?

જિલ્લા પોર્ટલ મુજબ મહીસાગરમાં એરપોર્ટ નથી. નજીકનું એરપોર્ટ અમદાવાદ છે.

મહીસાગર જિલ્લાની માહિતી માટેના સત્તાવાર સંદર્ભો

આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક, જળસંપત્તિ અને પ્રવાસન સંબંધિત માહિતી માટે સરકારી તથા સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

  1. મહીસાગર જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું સત્તાવાર પોર્ટલ
  2. Tehsil Directory – તાલુકાઓની યાદી
  3. Subdivision & Blocks – ઉપવિભાગ કચેરીઓ
  4. Gram Panchayat and Villages – ગામ અને પંચાયતો
  5. Tourist Places – પ્રવાસન સ્થળો
  6. How to Reach – પરિવહન માહિતી
  7. Municipalities – નગરપાલિકાઓ
  8. History – જિલ્લાનો ઇતિહાસ
  9. ગુજરાત મહેસૂલ વિભાગ – District Maps
  10. ગુજરાત સરકાર – 2025 તાલુકા રચના સૂચના
  11. ગુજરાત ગેઝેટ – જાન્યુઆરી 2026
  12. Central Ground Water Board – Mahisagar District Report
  13. Government of India – Local Government Directory
  14. Wikimedia Commons – Mahisagar Taluka Map
  15. Wikimedia Commons – Mahisagar Location Map

સંપાદકીય નોંધ: ગામો, તાલુકાઓ, ગ્રામ પંચાયતો અને વહીવટી સીમામાં ફેરફાર થઈ શકે છે. આ પેજ શૈક્ષણિક અને ભૌગોલિક માહિતી માટે છે. કાયદેસર જમીન માપણી અથવા સત્તાવાર વહીવટી નિર્ણય માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગના નવીનતમ દસ્તાવેજોનો આધાર લેવો.

NAKSHOMAP.IN
Explore Maps & Weather 🗺️

Get useful maps, information, weather updates, temperature details & online tools directly on WhatsApp!

Join WhatsApp Channel →
✓ Free to Join   •   🔔 Get Useful Updates
NAKSHOMAP.IN

All Helpful Tools

રોજિંદા ઉપયોગ માટેના અમારા ઉપયોગી ટૂલ્સ અહીંથી સરળતાથી ઍક્સેસ કરો.

DISTANCE

City Distance Tool

01

ગુજરાતના વિવિધ શહેરો અને સ્થળો વચ્ચેનું અંદાજિત રોડ અંતર સરળતાથી જાણી શકો છો અને જરૂરી રૂટની માહિતી ઝડપી રીતે મેળવી શકો છો.

WEATHER

Gujarat Weather Map

02

ગુજરાતના વિવિધ વિસ્તારોનું હવામાન નકશા દ્વારા સરળતાથી જુઓ અને સ્થળ મુજબની હવામાન માહિતી ઝડપથી તપાસો.

LOCATION

My Live Location

03

નકશા પર તમારું વર્તમાન લોકેશન સરળતાથી જુઓ અને તમે હાલમાં ક્યાં સ્થાને છો તેની માહિતી ઝડપી રીતે મેળવી શકો છો.

Naksho Map
Logo