સુરત જિલ્લાનો નકશો અને માહિતી
સુરત જિલ્લા વિશે જાણવા જેવી માહિતી
દક્ષિણ ગુજરાતમાં તાપી નદીના કિનારે વસેલું સુરત શહેર અને તેની આસપાસનો જિલ્લો વેપાર, ઉદ્યોગ અને દરિયાઈ જોડાણના કારણે વિશિષ્ટ ઓળખ ધરાવે છે. હીરાની કટિંગ-પોલિશિંગ પ્રવૃત્તિ અને કાપડ ઉદ્યોગને કારણે સુરતને ઘણી વખત “ડાયમંડ સિટી” અને “સિલ્ક સિટી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઐતિહાસિક સમયથી દરિયાઈ વેપાર સાથે જોડાયેલું આ શહેર આજે પણ ગુજરાતના મહત્વના આર્થિક કેન્દ્રોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
સુરત જિલ્લાનું ભૂગોળ એકસરખું નથી. પશ્ચિમ તરફ દરિયાકાંઠા અને હજીરા વિસ્તાર છે, મધ્ય ભાગમાં તાપી નદીની ખીણ તથા શહેરી વસાહતો વિકસેલી છે, જ્યારે પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ તરફ ગ્રામ્ય અને ખેતીપ્રધાન વિસ્તારો આવેલા છે. ઓલપાડ, કામરેજ, બારડોલી, માંડવી, માંગરોળ અને ઉમરપાડા જેવા વિસ્તારો જિલ્લાની વહીવટી તથા સ્થાનિક ઓળખનો મહત્વનો ભાગ છે.
સુરત જિલ્લાની પ્રાથમિક અને વહીવટી રૂપરેખા
જિલ્લા વિશેની મુખ્ય વિગતો નીચે આપવામાં આવી છે. વસ્તી અને સાક્ષરતાના આંકડા ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીના છે; વહીવટી યાદી અને ગામોની સંખ્યા જિલ્લા પોર્ટલ પર દર્શાવેલી માહિતી મુજબ છે.
| જિલ્લાનું નામ | સુરત |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | સુરત શહેર |
| ભૌગોલિક સ્થાન | દક્ષિણ ગુજરાત – તાપી નદીનો વિસ્તાર અને ખંભાતના અખાતનો દરિયાકિનારો |
| વસ્તી | ૬૦,૮૧,૩૨૨ (વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧) |
| સાક્ષરતા દર | ૮૫.૫૩% (જિલ્લો, વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧) |
| વહીવટી ઉપવિભાગો | ૧૭ તાલુકા / ઉપજિલ્લા એકમો (સરકારી યાદી મુજબ) |
| મહેસૂલી ગામો | ૮૦૨ (જિલ્લા પોર્ટલ પર દર્શાવેલી સંખ્યા) |
| RTO પાસિંગ કોડ | GJ-05 (સુરત) અને GJ-19 (બારડોલી) |
| પિનકોડ શ્રેણી | મુખ્યત્વે ૩૯૪XXX અને ૩૯૫XXX |
| મુખ્ય નદી | તાપી (તાપી નદી) |
| મુખ્ય આર્થિક ઓળખ | હીરા ઉદ્યોગ, કાપડ ઉદ્યોગ, બંદર અને લોજિસ્ટિક્સ પ્રવૃત્તિઓ |
નોંધ: તાલુકા/ઉપજિલ્લાની વહીવટી રચનામાં સમયાંતરે ફેરફાર થઈ શકે છે. વસ્તી અને સાક્ષરતાના આંકડા નવી વસ્તી ગણતરી જાહેર થાય ત્યાં સુધી ૨૦૧૧ના સત્તાવાર આંકડા તરીકે જ સમજવા.
સુરત જિલ્લાના તાલુકા અને વહીવટી ઉપજિલ્લાઓની યાદી
સુરત જિલ્લા અને ભારત સરકારની Local Government Directory સાથે જોડાયેલી યાદીમાં નીચેના ૧૭ વહીવટી એકમો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. શહેરના કેટલાક વિસ્તારો અલગ શહેરી ઉપજિલ્લા તરીકે નોંધાયેલા છે.
| ક્રમ | તાલુકા / ઉપજિલ્લાનું નામ | વિસ્તારનો પ્રકાર |
|---|---|---|
| ૧ | અડાજણ | સુરત શહેર |
| ૨ | અબરામા | સુરત શહેર વિસ્તાર |
| ૩ | અંબિકા | ગ્રામ્ય વિસ્તાર |
| ૪ | અરેઠ | ગ્રામ્ય વિસ્તાર |
| ૫ | બારડોલી | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૬ | ચોર્યાસી | શહેરની બહારનો અને દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર |
| ૭ | કામરેજ | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૮ | કતારગામ | સુરત શહેર |
| ૯ | મહુવા | ગ્રામ્ય વિસ્તાર |
| ૧૦ | મજૂરા | સુરત શહેર |
| ૧૧ | માંડવી | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૧૨ | માંગરોળ | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૧૩ | ઓલપાડ | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૧૪ | પલસાણા | ગ્રામ્ય / નગર વિસ્તાર |
| ૧૫ | પૂણા | સુરત શહેર |
| ૧૬ | ઉધના | સુરત શહેર |
| ૧૭ | ઉમરપાડા | ગ્રામ્ય વિસ્તાર |
જિલ્લાની વેબસાઇટ પરની મહેસૂલી ગામોની કોષ્ટકમાં ગામોની ગણતરી ૧૪ revenue units હેઠળ દર્શાવાય છે, જ્યારે તાલુકા/ઉપજિલ્લાની નવી યાદીમાં ૧૭ નામ છે. વહીવટી એકમ અને revenue-village grouping એક જ પ્રકારની યાદી નથી.
સુરત જિલ્લાના મહત્વના શહેરો, નગરો અને સ્થળો
સુરત જિલ્લામાં શહેરના વિસ્તારો ઉપરાંત વેપાર, બંદર, ઐતિહાસિક વારસો અને સ્થાનિક વહીવટ માટે જાણીતા અનેક નગરો આવેલા છે. નીચેની યાદી મુલાકાતીઓ અને જિલ્લાની ઓળખ સમજવા માટે પસંદ કરાયેલા સ્થળોનો પરિચય આપે છે.
| ક્રમ | શહેર / સ્થળ | તાલુકો / વિસ્તાર | મુખ્ય ઓળખ |
|---|---|---|---|
| ૧ | સુરત શહેર | શહેરી વિસ્તાર | જિલ્લાનું મુખ્ય મથક; હીરા અને કાપડ ઉદ્યોગ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ. |
| ૨ | હજીરા | ચોર્યાસી વિસ્તાર | જૂનું બંદર, દરિયાકાંઠો અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ ધરાવતો વિસ્તાર. |
| ૩ | ડુમસ | સુરત શહેરની નજીક | કાળી રેતી અને દરિયાકિનારા માટે જાણીતો સ્થાનિક પ્રવાસન સ્થળ. |
| ૪ | બારડોલી | બારડોલી | ૧૯૨૮ના બારડોલી સત્યાગ્રહને કારણે સ્વાતંત્ર્ય ચળવળના ઇતિહાસમાં મહત્વનું સ્થાન. |
| ૫ | ઓલપાડ | ઓલપાડ | જિલ્લાના ઉત્તર-પશ્ચિમ ભાગનું તાલુકા મથક અને આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારનું કેન્દ્ર. |
| ૬ | કામરેજ | કામરેજ | સુરત શહેર અને પૂર્વ/દક્ષિણ ગુજરાત તરફના માર્ગો સાથે જોડાયેલું નગર. |
| ૭ | માંડવી | માંડવી | તાલુકા મથક અને નગરપાલિકા ધરાવતું સ્થાનિક વેપારી કેન્દ્ર. |
| ૮ | માંગરોળ | માંગરોળ | દક્ષિણ-પૂર્વના ગ્રામ્ય વિસ્તાર માટેનું મહત્વનું તાલુકા મથક. |
| ૯ | ઉમરપાડા | ઉમરપાડા | જિલ્લાના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલું તાલુકા મથક. |
| ૧૦ | મહુવા | મહુવા | દક્ષિણ તરફના ગ્રામ્ય અને ખેતીપ્રધાન વિસ્તારનું વહીવટી કેન્દ્ર. |
| ૧૧ | પલસાણા | પલસાણા | સુરત શહેરની બહારનું મહત્વનું નગર અને માર્ગ જોડાણ ધરાવતો વિસ્તાર. |
| ૧૨ | કદોદરા | પલસાણા | પલસાણા તાલુકામાં આવેલું નગરપાલિકા ક્ષેત્ર. |
| ૧૩ | સચિન | ચોર્યાસી | નગરપાલિકા તથા ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ માટે ઓળખાતો વિસ્તાર. |
| ૧૪ | તરસાડી | માંગરોળ | કોસંબા નજીકનું નગરપાલિકા ક્ષેત્ર. |
| ૧૫ | ગોપી તળાવ | સુરત શહેર | મલિક ગોપી સાથે જોડાયેલું ઐતિહાસિક તળાવ, જેનું પુનર્વિકાસ કાર્ય કરવામાં આવ્યું છે. |
| ૧૬ | જૂનો કિલ્લો | સુરત શહેર | શહેરના મધ્ય ભાગમાં આવેલો ઐતિહાસિક કિલ્લો. |
| ૧૭ | સરદાર પટેલ મ્યુઝિયમ | સુરત શહેર | ૧૮૯૦માં સ્થાપિત સંગ્રહાલય, જેમાં શહેરના ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓ જોવા મળે છે. |
| ૧૮ | સાયન્સ સેન્ટર | સુરત શહેર | વિજ્ઞાન પ્રદર્શન, પ્લેનેટેરિયમ અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ માટેનું કેન્દ્ર. |
| ૧૯ | સારથાણા નેચર પાર્ક | સુરત શહેર | તાપી નદીની નજીક આવેલું પ્રકૃતિ અને વન્યજીવન આધારિત સ્થળ. |
| ૨૦ | મગદલ્લા | સુરત શહેર નજીક | બંદર અને દરિયાઈ-લોજિસ્ટિક્સ પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલો વિસ્તાર. |
સુરત જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો અને પડોશી વિસ્તારો
સુરત જિલ્લો દક્ષિણ ગુજરાતમાં આવેલો છે. તેની આસપાસના જિલ્લાઓ અને દરિયાઈ સીમા દિશા પ્રમાણે નીચે મુજબ છે:
સુરતની ભૌગોલિક અને આર્થિક વિશેષતાઓ
- તાપી નદી: તાપી નદી સુરત શહેરની ભૌગોલિક ઓળખનો મુખ્ય ભાગ છે. શહેરના વિકાસ, પાણીના સંસાધનો અને આસપાસની વસાહતો સાથે આ નદીનો લાંબા સમયથી સંબંધ રહ્યો છે.
- દરિયાઈ જોડાણ: હજીરા અને મગદલ્લા વિસ્તાર બંદર તથા લોજિસ્ટિક્સ પ્રવૃત્તિઓ માટે મહત્વ ધરાવે છે. આ જોડાણ સુરતના વેપાર અને ઔદ્યોગિક અર્થતંત્રને સહારો આપે છે.
- હીરા અને કાપડ ઉદ્યોગ: હીરાની કટિંગ-પોલિશિંગ અને કાપડ ઉત્પાદન-વેપાર સુરતની ઓળખના મુખ્ય આધાર છે. શહેરની રોજગારી અને વેપારી પ્રવૃત્તિઓમાં આ ક્ષેત્રોનું મહત્વ છે.
- ઐતિહાસિક વારસો: જૂનો કિલ્લો, ગોપી તળાવ અને બારડોલી સત્યાગ્રહ સાથે જોડાયેલા સ્થળો જિલ્લાની ઐતિહાસિક ઓળખને સમજવામાં મદદ કરે છે.
સુરત જિલ્લાના નકશા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
૧. સુરત જિલ્લામાં કુલ કેટલા તાલુકા અથવા વહીવટી ઉપજિલ્લા છે?
જિલ્લા અને Local Government Directoryની હાલ ઉપલબ્ધ યાદીમાં કુલ ૧૭ વહીવટી ઉપજિલ્લા એકમો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં સુરત શહેરના અડાજણ, અબરામા, કતારગામ, મજૂરા, પૂણા અને ઉધના જેવા શહેરી એકમોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
૨. સુરત જિલ્લામાં કેટલાં મહેસૂલી ગામો નોંધાયેલા છે?
સુરત જિલ્લા સરકારી પોર્ટલની Revenue Villages યાદી મુજબ જિલ્લામાં કુલ ૮૦૨ મહેસૂલી ગામો નોંધાયેલા છે. ગામોની યાદી અને ગણતરી સમયાંતરે સુધારાઈ શકે છે.
૩. સુરત શહેર કઈ નદીના કિનારે આવેલું છે?
સુરત શહેર તાપી નદીના કિનારે આવેલું છે. નદી શહેરના ભૂગોળ અને ઐતિહાસિક વિકાસ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે.
૪. સુરત જિલ્લાના RTO કોડ કયા છે?
સુરત જિલ્લા માટે મુખ્ય વાહન નોંધણી કોડ GJ-05 (સુરત) અને GJ-19 (બારડોલી) છે.
૫. સુરત જિલ્લાના જાણીતા દરિયાકિનારા કયા છે?
ડુમસ બીચ અને હજીરા સુરત નજીકના જાણીતા દરિયાકાંઠાના સ્થળો છે. મુલાકાત પહેલાં સ્થાનિક હવામાન, દરિયાની સ્થિતિ અને સલામતી સૂચનાઓ તપાસવી યોગ્ય છે.
૬. આ નકશામાં તાલુકાની અંદરની સરહદો પણ બતાવવામાં આવી છે?
ના. અહીંનો રંગીન આકાર સુરત જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ દર્શાવે છે. અંદરના પીળા નિશાન મુખ્ય વહીવટી વિસ્તારોના અંદાજિત સ્થાન બતાવે છે; તે સત્તાવાર તાલુકા-સીમા અથવા જમીન માપણીનો નકશો નથી.