નવસારી જિલ્લાનો નકશો અને તાલુકાવાર માહિતી
દાંડીના ઐતિહાસિક દરિયાકિનારાથી વાંસદાના ઘટાદાર જંગલો સુધીના ૬ તાલુકા, નદીઓ, બાગાયતી ખેતી અને વહીવટી માળખાની સંપૂર્ણ વિગત.
નવસારી જિલ્લાનો ભૌગોલિક નકશો
જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ સાથે મુખ્ય મથક નવસારી અને તમામ ૬ તાલુકા મથકોનાં ભૌગોલિક સંદર્ભ-બિંદુઓ.
ગુજરાતના નકશામાં નવસારી જિલ્લાનું સ્થાન
દક્ષિણ ગુજરાતના પટ્ટામાં સુરત, તાપી, ડાંગ અને વલસાડ જિલ્લાની વચ્ચે તેમજ પશ્ચિમે અરબ સાગરના કિનારે આવેલા નવસારી જિલ્લાનું ભૌગોલિક સ્થાન સમજવા માટે આ સંદર્ભ નકશો ઉપયોગી છે.
નવસારી જિલ્લાની ભૂગોળ અને નકશાનું મહત્વ
પૂર્ણા અને અંબિકા નદીના ફળદ્રુપ કાંઠા પર વસેલો નવસારી જિલ્લો દક્ષિણ ગુજરાતનો એક હરિયાળો, ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ પ્રદેશ છે. ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ જૂના વલસાડ જિલ્લામાંથી વિભાજન કરીને નવસારીને સ્વતંત્ર જિલ્લા તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. પ્રાચીન સમયમાં ‘નવસારિકા’ તરીકે ઓળખાતું નવસારી શહેર પારસી સંસ્કૃતિનું મહત્વનું કેન્દ્ર રહ્યું છે અને ભારતીય ઉદ્યોગજગતના પિતામહ જમશેદજી તાતા તથા દાદાભાઈ નવરોજીની જન્મભૂમિ તરીકે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે.
નકશામાં પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ નજર કરીએ તો આ જિલ્લામાં કુદરતી ભૂપૃષ્ઠના ત્રણ સ્પષ્ટ ભાગ જોવા મળે છે: પશ્ચિમે જલાલપોર તાલુકાનો અરબ સાગરનો ખારોપાટ અને ઐતિહાસિક દાંડીનો દરિયાકિનારો, મધ્યમાં નવસારી, ગણદેવી અને ચીખલીનો કાળી ફળદ્રુપ જમીન ધરાવતો બાગાયતી મેદાની પ્રદેશ (જ્યાં આફૂસ-કેસર કેરી અને ચીકુની મોટા પાયે ખેતી થાય છે), અને પૂર્વ છેડે ખેરગામ તથા વાંસદા તાલુકાનો સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળાનો ડુંગરાળ અને ગીચ વનવિસ્તાર.
નવસારી જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો
નવસારી જિલ્લા કલેક્ટર પોર્ટલ, જિલ્લા પંચાયત અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલોના આધારે સંકલિત પ્રાથમિક રૂપરેખા.
| જિલ્લાનું નામ | નવસારી (પ્રાચીન નામ: નવસારિકા / નાગવર્ધન) |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | નવસારી શહેર |
| જિલ્લાની સ્થાપના | ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ (વલસાડ જિલ્લામાંથી વિભાજન) |
| રાજ્યમાં ભૌગોલિક સ્થાન | દક્ષિણ ગુજરાત (અરબ સાગરથી સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા સુધી) |
| કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર | ૨,૨૪૬ ચોરસ કિમી (આશરે) |
| કુલ તાલુકાઓ | ૬ તાલુકા (નવસારી, જલાલપોર, ગણદેવી, ચીખલી, વાંસદા અને ખેરગામ) |
| પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ | ૩ (નવસારી પ્રાંત, ચીખલી પ્રાંત અને વાંસદા પ્રાંત) |
| ગામો અને પંચાયતો | ૩૮૯ મહેસૂલી ગામો અને ૩૬૦+ ગ્રામ પંચાયતો |
| શહેરી સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ | નવસારી-વિજલપોર (મહાનગરપાલિકા તરીકે જાહેર), બિલીમોરા અને ગણદેવી નગરપાલિકા |
| મુખ્ય નદીઓ | પૂર્ણા, અંબિકા, કાવેરી, ખરેરા, મીંઢોળા અને ઔરંગા (સરહદી) |
| RTO પાસિંગ કોડ | GJ-21 (નવસારી RTO) |
| મુખ્ય PIN અને STD કોડ | નવસારી PIN: ૩૯૬૪૪૫ (STD: ૦૨૬૩૭) | બિલીમોરા PIN: ૩૯૬૩૨૧ |
| મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રો | બાગાયતી ખેતી (કેરી, ચીકુ, શેરડી, ડાંગર), હીરા ઉદ્યોગ, ટેક્સટાઇલ, ઝરીકામ, લાકડા-ફર્નિચર અને મત્સ્યોદ્યોગ |
નવસારી જિલ્લાના તમામ ૬ તાલુકા અને વહીવટી એકમો
નવસારી જિલ્લાના છએય તાલુકાઓની યાદી, તેમનું મુખ્ય મથક અને જિલ્લાના નકશામાં તેમની ભૌગોલિક દિશા નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | તાલુકાનું નામ | તાલુકા મથક | જિલ્લામાં ભૌગોલિક દિશા અને ઓળખ |
|---|---|---|---|
| ૦૧ | નવસારી | નવસારી | ઉત્તર-મધ્ય ભાગ (પૂર્ણા નદી કાંઠે આવેલું જિલ્લાનું મુખ્ય વહીવટી, શૈક્ષણિક અને વેપારી મથક) |
| ૦૨ | જલાલપોર | જલાલપોર | પશ્ચિમ ભાગ (અરબ સાગરનો દરિયાકિનારો, ઐતિહાસિક દાંડી અને ઉભરાટ બીચ ધરાવતો તાલુકો) |
| ૦૩ | ગણદેવી | ગણદેવી | મધ્ય-પશ્ચિમ ભાગ (અંબિકા નદી કાંઠો, બિલીમોરા ઔદ્યોગિક નગર અને ગોળ-ચીકુ-કેરી માટે પ્રખ્યાત પટ્ટો) |
| ૦૪ | ચીખલી | ચીખલી | દક્ષિણ-મધ્ય ભાગ (મુંબઈ-અમદાવાદ નેશનલ હાઇવે NH-48 અને સાપુતારા સ્ટેટ હાઇવેનું મુખ્ય જંકશન) |
| ૦૫ | વાંસદા | વાંસદા | પૂર્વ ભાગ (ડાંગ અને સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળાને અડીને આવેલો આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને વનસંપદા ધરાવતો તાલુકો) |
| ૦૬ | ખેરગામ | ખેરગામ | દક્ષિણ ભાગ (૨૦૧૩માં ચીખલીમાંથી અલગ થયેલો અને વલસાડ સરહદને સ્પર્શતો કૃષિપ્રધાન તાલુકો) |
સ્રોત: નવસારી જિલ્લા પોર્ટલ – Subdivisions & Talukas અને નવસારી જિલ્લા પંચાયત પોર્ટલ.
પ્રાંત કચેરીઓ (મહેસૂલી ઉપવિભાગો) અને કાર્યક્ષેત્ર
જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી અને તાલુકા મામલતદાર કચેરીઓ વચ્ચે મહેસૂલી સંકલન માટે નવસારી જિલ્લાને ૩ પ્રાંત ઉપવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
| ક્રમ | પ્રાંત / ઉપવિભાગ | સમાવિષ્ટ તાલુકાઓ |
|---|---|---|
| ૧ | નવસારી પ્રાંત | નવસારી અને જલાલપોર તાલુકા (કાંઠા અને શહેરી વિસ્તાર) |
| ૨ | ચીખલી પ્રાંત | ચીખલી, ગણદેવી અને ખેરગામ તાલુકા (મધ્ય અને દક્ષિણ બાગાયતી પટ્ટો) |
| ૩ | વાંસદા પ્રાંત | વાંસદા તાલુકો (પૂર્વનો વનબંધુ અને ડુંગરાળ વિસ્તાર) |
વસ્તી અને સામાજિક આંકડા – ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી
નીચેના આંકડા ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census 2011) મુજબના છે. સાક્ષરતા દર અને લિંગાનુપાતની બાબતમાં નવસારી જિલ્લો સમગ્ર ગુજરાતમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે.
| કુલ વસ્તી (૨૦૧૧ મુજબ) | ૧૩,૨૯,૬૭૨ |
|---|---|
| પુરુષ વસ્તી | ૬,૭૮,૧૬૫ |
| સ્ત્રી વસ્તી | ૬,૫૧,૫૦૭ |
| ગ્રામ્ય વસ્તીનું પ્રમાણ | ૬૯.૨૩% (૯,૨૦,૫૩૫) |
| શહેરી વસ્તીનું પ્રમાણ | ૩૦.૭૭% (૪,૦૯,૧૩૭) |
| વસ્તી ગીચતા | દર ચોરસ કિમીએ ૬૦૨ વ્યક્તિઓ |
| કુલ સાક્ષરતા દર | ૮૩.૮૮% (રાજ્યના સૌથી વધુ સાક્ષરતા ધરાવતા જિલ્લાઓમાં સમાવેશ) |
| પુરુષ સાક્ષરતા | ૮૮.૭૫% |
| સ્ત્રી સાક્ષરતા | ૭૮.૮૩% |
| લિંગાનુપાત (Sex Ratio) | દર ૧,૦૦૦ પુરુષે ૯૬૧ સ્ત્રીઓ (ગુજરાતની સરેરાશ કરતાં ઘણો ઊંચો) |
નોંધ: ઉપરોક્ત આંકડા ૨૦૧૧ના સત્તાવાર સેન્સસ હેન્ડબુક મુજબના છે; તેને વર્ષ ૨૦૨૬ની વર્તમાન અંદાજિત વસ્તી ન ગણવી.
નવસારી જિલ્લાના મુખ્ય નગરોના PIN કોડ અને STD કોડ
નવસારી પોસ્ટલ ડિવિઝન હેઠળ આવતા તમામ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય વેપારી નગરોના પિનકોડ તથા ટેલિફોન કોડ નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | નગર / તાલુકા મથક | PIN કોડ | STD કોડ |
|---|---|---|---|
| ૧ | નવસારી (હેડ પોસ્ટ ઓફિસ) | ૩૯૬૪૪૫ | ૦૨૬૩૭ |
| ૨ | નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી (એરૂ) | ૩૯૬૪૫૦ | ૦૨૬૩૭ |
| ૩ | જલાલપોર | ૩૯૬૪૨૧ | ૦૨૬૩૭ |
| ૪ | મરોલી બજાર | ૩૯૬૪૩૬ | ૦૨૬૩૭ |
| ૫ | દાંડી (ઐતિહાસિક સ્મારક) | ૩૯૬૪૩૯ | ૦૨૬૩૭ |
| ૬ | ગણદેવી | ૩૯૬૩૬૦ | ૦૨૬૩૪ |
| ૭ | બિલીમોરા | ૩૯૬૩૨૧ | ૦૨૬૩૪ |
| ૮ | અમલસાડ | ૩૯૬૩૧૦ | ૦૨૬૩૪ |
| ૯ | ચીખલી | ૩૯૬૫૨૧ | ૦૨૬૩૪ |
| ૧૦ | વાંસદા | ૩૯૬૫૮૦ | ૦૨૬૩૦ |
| ૧૧ | ઉનાઈ (ગરમ પાણીના ઝરા) | ૩૯૬૫૯૦ | ૦૨૬૩૦ |
| ૧૨ | ખેરગામ | ૩૯૬૦૪૦ | ૦૨૬૩૪ |
દરેક ગ્રામ્ય પોસ્ટ ઓફિસનો PIN કોડ અલગ હોઈ શકે છે. ટપાલ કે કુરિયર મોકલતા પહેલાં સંબંધિત શાખા પોસ્ટ ઓફિસનો કોડ ચકાસવો.
નવસારી જિલ્લાની નદીપ્રણાલી, જળાશયો અને દરિયાકિનારો
સહ્યાદ્રિની ટેકરીઓ (ડાંગ અને મહારાષ્ટ્ર સરહદ) માંથી નીકળીને પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ વહેતી બારેમાસ નદીઓ નવસારી જિલ્લાની સમૃદ્ધ બાગાયતી ખેતીનો મુખ્ય આધાર છે.
| નદી / જળસ્રોત | પસાર થતો વિસ્તાર | ભૌગોલિક અને કૃષિ મહત્વ |
|---|---|---|
| પૂર્ણા નદી | મહુવા સરહદ, નવસારી અને જલાલપોર | નવસારી શહેર આ નદીના દક્ષિણ કાંઠે વસેલું છે; દાંડી નજીક અરબ સાગરને મળે છે. |
| અંબિકા નદી | વાંસદા, ગણદેવી અને બિલીમોરા | વાંસદાના જંગલોમાંથી પસાર થઈ ગણદેવી અને બિલીમોરા પાસે અરબ સાગરમાં ભળે છે. |
| કાવેરી નદી | વાંસદા અને ચીખલી તાલુકો | અંબિકા નદીની મુખ્ય સહાયક નદી; તેના પર વાંસદા તાલુકામાં પ્રખ્યાત ‘કેલિયા ડેમ’ આવેલો છે. |
| ખરેરા નદી | વાંસદા અને ચીખલી પંથક | ડુંગરાળ વિસ્તારમાંથી વહીને અંબિકા-કાવેરી જળપ્રણાલીને સમૃદ્ધ બનાવે છે; તેના પર ‘જૂજ ડેમ’ બાંધવામાં આવ્યો છે. |
| મીંઢોળા નદી | જલાલપોર તાલુકાની ઉત્તર સરહદ | સુરત અને નવસારી જિલ્લા વચ્ચે ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદી વિસ્તારમાં વહેતી નદી (ઉભરાટ નજીક મુખત્રિકોણ). |
| જૂજ અને કેલિયા જળાશય | વાંસદા તાલુકો | વાંસદા, ચીખલી અને ગણદેવી તાલુકાની ખેતી તથા પીવાના પાણી માટેની મુખ્ય સિંચાઈ યોજનાઓ. |
| અરબ સાગર (કાંઠા પટ્ટો) | જલાલપોર અને ગણદેવી તાલુકો | આશરે ૫૨ કિમી લાંબો દરિયાકિનારો; ધોલાઈ ફિશિંગ પોર્ટ, દાંડી અને ઉભરાટ બીચ અહીં આવેલા છે. |
સંદર્ભ: GSDMA – Navsari District Disaster Management Plan અને નવસારી જિલ્લા સત્તાવાર પોર્ટલ.
નવસારી જિલ્લાના ઐતિહાસિક સ્મારકો, પ્રવાસન સ્થળો અને મુખ્ય ગામો
સ્વતંત્રતા સંગ્રામના વૈશ્વિક સ્મારક દાંડીથી લઈને વાંસદાના ગાઢ જંગલો, ગરમ પાણીના ઝરા અને પ્રખ્યાત ધાર્મિક સ્થાનો સુધીના મુખ્ય સ્થળોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે.
| ક્રમ | સ્થળ / ગામ | તાલુકો | શા માટે જાણીતું છે? (વિશેષતા) |
|---|---|---|---|
| ૧ | દાંડી (રાષ્ટ્રીય મીઠા સત્યાગ્રહ સ્મારક) | જલાલપોર | મહાત્મા ગાંધીજીએ ૬ એપ્રિલ ૧૯૩૦ના રોજ જ્યાં મીઠાનો કાયદો તોડ્યો હતો તે સૈફી વિલા, પ્રાર્થના મંદિર અને ભવ્ય રાષ્ટ્રીય સ્મારક. |
| ૨ | વાંસદા નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) | વાંસદા | ૨૪ ચો.કિમી.માં ફેલાયેલું ઘટાદાર જંગલ; દીપડા, ચૌશિંગા, જાયન્ટ સ્ક્વિરલ અને વિવિધ પક્ષીઓ તથા વાંસના વૃક્ષોનું અભયારણ્ય. |
| ૩ | ઉનાઈ (ઉષ્ણ અંબા માતાજી મંદિર) | વાંસદા | ભગવાન શ્રીરામના સમય સાથે જોડાયેલા સલ્ફરયુક્ત કુદરતી ગરમ પાણીના ઝરા (કુંડ) અને ઉનાઈ માતાજીનું પૌરાણિક મંદિર. |
| ૪ | ઉભરાટ બીચ | જલાલપોર | સુરત અને નવસારીના પ્રવાસીઓ માટે જાણીતો સુંદર અને રમણીય દરિયાકિનારો. |
| ૫ | જાનકી વન (ભીનાર) | વાંસદા | વન વિભાગ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું વિશાળ ઇકો-ટૂરિઝમ અને આયુર્વેદિક વનસ્પતિ ઉદ્યાન. |
| ૬ | અમલસાડ (ચીકુનું વેપારી મથક) | ગણદેવી | દેશભરમાં પ્રખ્યાત ‘અમલસાડી ચીકુ’નું મુખ્ય રેલવે નિકાસ કેન્દ્ર, મોટી સહકારી મંડળી અને અંધેશ્વર મહાદેવ મંદિર. |
| ૭ | બિલીમોરા (સોમનાથ મહાદેવ મંદિર) | ગણદેવી | અંબિકા નદી કાંઠે વસેલું ઐતિહાસિક બંદરીય અને ઔદ્યોગિક નગર, સોમનાથ મહાદેવનો શ્રાવણી મેળો અને વઘઈ નેરોગેજ ટ્રેનનું જંકશન. |
| ૮ | મλλારગઢ / મરોલી (કસ્તુરબા આશ્રમ) | જલાલપોર | સ્વતંત્રતા સંગ્રામ વખતનો ઐતિહાસિક કસ્તુરબા સેવાશ્રમ, ખાંડનું કારખાનું અને રેલવે સ્ટેશન. |
| ૯ | એરૂ ચાર રસ્તા (કૃષિ યુનિવર્સિટી) | જલાલપોર / નવસારી | દાંડી માર્ગ પર આવેલી દક્ષિણ ગુજરાતની પ્રખ્યાત ‘નવસારી કૃષિ યુનિવર્સિટી’ (NAU)નું મુખ્ય કેમ્પસ. |
| ૧૦ | તારાભગતની કુટીર (દાંડી-સમાપોર) | જલાલપોર | કાંઠા વિસ્તારનું આધ્યાત્મિક અને સામાજિક સેવાનું કેન્દ્ર. |
| ૧૧ | ગણદેવી (ગોળ અને પ્રાચીન મંદિરો) | ગણદેવી | સ્વાદિષ્ટ દેશી ગોળના ઉત્પાદન, ખાંડ મિલ અને પૌરાણિક દેવાલયો માટે જાણીતું તાલુકા મથક. |
| ૧૨ | કરાડી અને મટવાડ | જલાલપોર | દાંડી સત્યાગ્રહ દરમિયાન ગાંધીજી જ્યાં રોકાયા હતા તે ઐતિહાસિક કરાડી ઝૂંપડી અને સત્યાગ્રહ સ્મૃતિ સ્થાન. |
| ૧૩ | ધોલાઈ બંદર (Dholai Port) | ગણદેવી / જલાલપોર | મત્સ્યોદ્યોગ માટેનું મહત્વનું બંદર અને પ્રસ્તાવિત મરીન-લોજિસ્ટિક્સ વિકાસ કેન્દ્ર. |
| ૧૪ | અંτζા / આજરાય અને કછોલી | ગણદેવી | કાંઠા અને અંબિકા પટ્ટાના સમૃદ્ધ ગામો; કછોલી ખાતે અંબિકા નદી કાંઠે ગંગેશ્વર મહાદેવ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ. |
| ૧૫ | રાનકુવા અને આલીપોર | ચીખલી | ચીખલી-વાંસદા હાઇવે પરના મોટા ગામો; આલીપોર તેની અત્યાધુનિક ગ્રામ્ય હોસ્પિટલ અને NRI સમુદાય માટે જાણીતું છે. |
| ૧૬ | પાદર (વાંસદા રાજમહેલ) | વાંસદા | વાંસદાના પૂર્વ રાજવી પરિવારનો દિગ્વીરેન્દ્રસિંહ પેલેસ, ઘડિયાળ ટાવર અને અજમલગઢ ડુંગર. |
પ્રવાસન અને ઐતિહાસિક સ્થળોના સંદર્ભ માટે નવસારી જિલ્લા પ્રવાસન પોર્ટલ તપાસવું.
નવસારીની આર્થિક ઓળખ: બાગાયતી ખેતી, એગ્રો-પ્રોસેસિંગ અને ઉદ્યોગો
નવસારી જિલ્લાનું અર્થતંત્ર બાગાયતી પાકો (કેરી-ચીકુ), સહકારી ખાંડ મિલો, હીરા-ટેક્સટાઇલ અને વન-આધારિત રોજગારીના મજબૂત સંયોજન પર ટકેલું છે.
| આર્થિક ક્ષેત્ર | મુખ્ય કેન્દ્રો અને વિસ્તાર | જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં ભૂમિકા |
|---|---|---|
| બાગાયતી ખેતી (કેરી અને ચીકુ) | ગણદેવી, અમલસાડ, ચીખલી, ખેરગામ, વાંસદા | આફૂસ, કેસર અને રાજાપુરી કેરીની વાડીઓ તથા અમલસાડી ચીકુના ઉત્પાદન અને નિકાસમાં સમગ્ર દેશમાં મોખરે. |
| શેરડી, ડાંગર અને સહકારી ક્ષેત્ર | ગણદેવી, મરોલી, નવસારી, ચીખલી | સહકારી ખાંડ ફેક્ટરીઓ (ગણદેવી, મરોલી), દેશી ગોળના કોલા, ડાંગરની ખેતી અને વસુધરા ડેરી નેટવર્ક. |
| હીરા અને ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ | નવસારી શહેર, વિજલપોર, જલાલપોર, ચીખલી | સુરતના જોડિયા આર્થિક પટ્ટા તરીકે હીરા ઘસવાના કારખાના, પાવરલૂમ્સ, ઝરીકામ અને ગારમેન્ટ એકમો (PM MITRA ટેક્સટાઇલ પાર્ક – વાંસી બોરસી). |
| એન્જિનિયરિંગ અને લાકડા ઉદ્યોગ | બિલીમોરા GIDC, નવસારી, કબીલપોર | સબમર્સિબલ પંપ, એન્જિનિયરિંગ પાર્ટ્સ, પેપર મિલ, કેમિકલ અને બિલીમોરાનો પરંપરાગત લાકડા-ફર્નિચર ઉદ્યોગ. |
| મત્સ્યોદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેર | જલાલપોર અને ગણદેવીનો દરિયાકાંઠો | ધોલાઈ બંદર, માછીમારી અને ખારાપાટની જમીનમાં બ્રેકિશ વોટર એક્વાકલ્ચર (ઝીંગા ફાર્મિંગ). |
નોંધ: જલાલપોર તાલુકાના વાંસી-બોરસી ખાતે ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકાર દ્વારા વિશાળ ‘PM MITRA મેગા ટેક્સટાઇલ પાર્ક’ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે, જે જિલ્લાની ઔદ્યોગિક કાયાપલટ કરશે.
નવસારી જિલ્લાના પરિવહન માર્ગો: હાઇવે, રેલવે અને બંદર
દિલ્હી-મુંબઈ મુખ્ય કોરિડોર પર આવેલો હોવાથી નવસારી જિલ્લો રેલ અને રોડ નેટવર્કથી સુરત, મુંબઈ અને વડોદરા સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
| પરિવહન માધ્યમ | મુખ્ય માર્ગ / સ્ટેશન | જોડાણ અને મહત્વ |
|---|---|---|
| રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (NH-48) | દિલ્હી–અમદાવાદ–સુરત–મુંબઈ સિક્સ-લેન હાઇવે | નવસારી (ગ્રીડ), ગણદેવી અને ચીખલી થઈને પસાર થતો દેશનો સૌથી મહત્વનો ઔદ્યોગિક ધોરીમાર્ગ. |
| દાંડી હેરિટેજ માર્ગ (NH-64 / SH) | અમદાવાદ–સુરત–નવસારી–દાંડી માર્ગ | ઐતિહાસિક દાંડી યાત્રાના રૂટ પર વિકસાવેલો રાષ્ટ્રીય હેરિટેજ હાઇવે અને કોસ્ટલ હાઇવે (SH-6). |
| પૂર્વ-પશ્ચિમ રાજ્ય ધોરીમાર્ગ | બિલીમોરા–ચીખલી–વાંસદા–સાપુતારા માર્ગ (NH-360) | અરબ સાગરના કિનારાને સહ્યાદ્રિના ગિરિમથક સાપુતારા (ડાંગ) અને નાસિક સાથે જોડતો મુખ્ય માર્ગ. |
| રેલવે નેટવર્ક (પશ્ચિમ રેલવે) | નવસારી, બિલીમોરા જંક્શન, અમલસાડ અને મરોલી | મુંબઈ–નવી દિલ્હી મેઈન બ્રોડગેજ લાઈન; બિલીમોરાથી વઘઈ (ડાંગ) વચ્ચે ચાલતી ઐતિહાસિક હેરિટેજ નેરોગેજ ટ્રેન. |
| હવાઈ મથક (નજીકનું) | સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ | નવસારી શહેરથી સુરત એરપોર્ટ માત્ર ૩૫ થી ૪૦ કિમી (આશરે ૪૫ મિનિટ)ના અંતરે આવેલું છે. |
વધુ માહિતી: નવસારી જિલ્લા પોર્ટલ – How to Reach.
નવસારી જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો (પડોશી જિલ્લાઓ અને સમુદ્ર)
નવસારી જિલ્લો ગુજરાતના ૪ પડોશી જિલ્લાઓ, મહારાષ્ટ્રના થોડા સરહદી ભાગ અને પશ્ચિમે અરબ સાગરથી ઘેરાયેલો છે. નકશામાં તેની ચારેય દિશાની સરહદો નીચે મુજબ છે:
| દિશા | પડોશી જિલ્લો / વિસ્તાર | સરહદી તાલુકા અને ભૌગોલિક સીમા |
|---|---|---|
| ઉત્તર | સુરત જિલ્લો | જલાલપોર અને નવસારી તાલુકાની ઉત્તર સરહદ સુરતના ચોર્યાસી, પલસાણા અને મહુવા તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| ઉત્તર-પૂર્વ | તાપી જિલ્લો | વાંસદા તાલુકાનો ઉત્તર-પૂર્વ ભાગ તાપી જિલ્લાના વાલોડ અને ડોલવણ પંથક સાથે જોડાયેલો છે. |
| પૂર્વ | ડાંગ જિલ્લો | વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને પૂર્વ સરહદ ડાંગ જિલ્લાના વઘઈ તાલુકાના જંગલોને અડે છે. |
| દક્ષિણ | વલસાડ જિલ્લો | ગણદેવી, ચીખલી, ખેરગામ અને વાંસદાની દક્ષિણ સીમા વલસાડ અને ધરમપુર તાલુકાને સ્પર્શે છે. |
| પશ્ચિમ | અરબ સાગર (ખંભાતના અખાતનું મુખ) | જલાલપોર અને ગણદેવી તાલુકાની પશ્ચિમે ઉભરાટ, દાંડી અને ધોલાઈનો દરિયાકિનારો આવેલો છે. |
જિલ્લાની મહેસૂલી સરહદો અને ગામોની હદના સત્તાવાર કામકાજ માટે જિલ્લા નિરીક્ષક જમીન દફતર (DILR Navsari)ના નકશા માન્ય ગણાય છે.
નવસારી જિલ્લાના નકશા અને સામાન્ય જ્ઞાન વિશે મહત્વના પ્રશ્નો (FAQs)
વાચકો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના સંદર્ભસહિત જવાબો.
નવસારી જિલ્લામાં હાલમાં કુલ કેટલા તાલુકા આવેલા છે?
નવસારી જિલ્લામાં હાલમાં કુલ ૬ તાલુકાઓ આવેલા છે: નવસારી, જલાલપોર, ગણદેવી, ચીખલી, વાંસદા અને ખેરગામ (૨૦૧૩માં બનેલો નવો તાલુકો).
નવસારી જિલ્લો ક્યારે અને કયા જિલ્લામાંથી અલગ બન્યો હતો?
૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ ગાંધી જયંતીના દિવસે વલસાડ જિલ્લામાંથી વિભાજન કરીને નવસારીને સ્વતંત્ર જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો હતો.
નવસારી શહેર કઈ નદીના કિનારે વસેલું છે?
નવસારી શહેર પૂર્ણા નદીના કિનારે વસેલું છે, જ્યારે બિલીમોરા અને ગણદેવી અંબિકા નદીના કાંઠે આવેલા છે.
ઐતિહાસિક ‘દાંડી’ નવસારી જિલ્લાના કયા તાલુકામાં આવેલું છે?
મહાત્મા ગાંધીજીના ૧૯૩૦ના મીઠાના સત્યાગ્રહ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું ‘દાંડી’ ગામ નવસારી જિલ્લાના જલાલપોર તાલુકામાં દરિયાકિનારે આવેલું છે.
વાંસદા નેશનલ પાર્ક અને ઉનાઈ ગરમ પાણીના ઝરા ક્યાં આવેલા છે?
વાંસદા નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) અને પૌરાણિક ઉનાઈ માતાજીના ગરમ પાણીના કુંડ બંને નવસારી જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા વાંસદા તાલુકામાં સ્થિત છે.
નવસારી જિલ્લાનો RTO કોડ અને મુખ્ય PIN કોડ કયો છે?
નવસારી જિલ્લાનો વાહન વ્યવહાર (RTO) કોડ GJ-21 છે અને નવસારી શહેરનો મુખ્ય PIN કોડ ૩૯૬૪૪૫ છે.
માહિતી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સત્તાવાર સંદર્ભો
આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક અને આંકડાકીય વિગતો તૈયાર કરતી વખતે નીચેના સરકારી પોર્ટલ અને સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે:
- કલેક્ટર કચેરી, નવસારી – સત્તાવાર જિલ્લા પોર્ટલ
- નવસારી જિલ્લા પોર્ટલ – પ્રાંત અને તાલુકા માળખું
- જિલ્લા પંચાયત નવસારી – ગ્રામ્ય અને તાલુકા વિગતો
- નવસારી જિલ્લા પોર્ટલ – દાંડી, વાંસદા અને પ્રવાસન સ્થળો
- District Census Handbook Navsari – Census of India 2011
- GSDMA – District Disaster Management Plan (Navsari)
સંપાદકીય નોંધ: વહીવટી હદ, નવસારી મહાનગરપાલિકાના વોર્ડ/ઝોન વિસ્તરણ અને પોસ્ટલ કોડમાં સમયાંતરે સરકારી સુધારા થઈ શકે છે. સત્તાવાર કામકાજ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગની વેબસાઇટ ચકાસવી.