દાહોદ જિલ્લાનો નકશો (માહિતી સાથે)
પૂર્વ ગુજરાતના ‘દાહોદ ‘ (બે રાજ્યોની સરહદ) પ્રદેશનું ભૌગોલિક મહત્વ, રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય, માનગઢ હિલ, દેવગઢ બારિયાનો વારસો અને ૯ તાલુકાઓની વહીવટી રૂપરેખા.
દાહોદ જિલ્લાનો ભૌગોલિક નકશો
જિલ્લાની બાહ્ય સરહદ સાથે મુખ્ય મથક દાહોદ અને તમામ ૯ તાલુકા મથકોનાં ભૌગોલિક સંદર્ભ-બિંદુઓ.
ગુજરાતના નકશામાં દાહોદ જિલ્લાનું સ્થાન
ગુજરાતના પૂર્વ છેડે મહીસાગર, પંચમહાલ અને છોટા ઉદેપુર જિલ્લાની સાથે રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશ એમ બે પડોશી રાજ્યોની સરહદને સ્પર્શતા દાહોદ જિલ્લાનું ભૌગોલિક સ્થાન સમજવા માટે આ સંદર્ભ નકશો ઉપયોગી છે.
દાહોદ જિલ્લાની ભૂગોળ અને નકશા વિશે
પ્રાચીન ઋષિ દધીચિની તપોભૂમિ (‘દધીપદ્ર’) અને મધ્યકાલીન યુગમાં ગુજરાત, માળવા (મધ્ય પ્રદેશ) તથા મેવાડ (રાજસ્થાન) ની સરહદો જ્યાં મળતી હોવાથી ‘દો-હદ’ તરીકે ઓળખાયેલો દાહોદ જિલ્લો ગુજરાતનો પૂર્વીય પ્રવેશદ્વાર ગણાય છે. ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ના રોજ પંચમહાલ જિલ્લાના પૂર્વ ભાગના તાલુકાઓને અલગ કરીને દાહોદને સ્વતંત્ર જિલ્લા તરીકે અસ્તિત્વમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. દિલ્હી-મુંબઈ મુખ્ય રેલવે કોરિડોર પર આવેલું દાહોદ નગર સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ અને રેલવે લોકોમોટિવ વર્કશોપને કારણે ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે.
નકશાની દ્રષ્ટિએ દાહોદ જિલ્લાનું ભૂપૃષ્ઠ અરવલ્લી અને વિંધ્યાચળની પર્વતમાળાઓની ટેકરીઓ, ખીણો અને વનરાજીથી ભરેલું છે. જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં ફતેપુરા, સંજેલી અને ઝાલોદની ઉંચી-નીચી ટેકરીઓ અને અનાસ-માછણ નદીનો પટ્ટો છે; મધ્યમાં લીમખેડા, સિંગવડ અને દાહોદનો વિસ્તાર છે; જ્યારે દક્ષિણ છેડે દેવગઢ બારિયા અને ધાનપુર તાલુકામાં ગાઢ જંગલો તથા રતનમહાલની ડુંગરમાળા આવેલી છે. જિલ્લાની વિશિષ્ટ ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે અહીં ભીલ, પટેલિયા અને રાઠવા આદિવાસી સમાજની સમૃદ્ધ લોકસંસ્કૃતિ જોવા મળે છે.
દાહોદ જિલ્લાની મુખ્ય વહીવટી અને ભૌગોલિક વિગતો
દાહોદ જિલ્લા કલેક્ટર પોર્ટલ, જિલ્લા પંચાયત દાહોદ અને રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અહેવાલોના આધારે સંકલિત પ્રાથમિક રૂપરેખા.
| જિલ્લાનું નામ | દાહોદ (પ્રાચીન નામ: દધીપદ્ર / દો-હદ) |
|---|---|
| જિલ્લાનું મુખ્ય મથક | દાહોદ શહેર |
| જિલ્લાની સ્થાપના | ૨ ઓક્ટોબર ૧૯૯૭ (પંચમહાલ જિલ્લામાંથી વિભાજન) |
| રાજ્યમાં ભૌગોલિક સ્થાન | ગુજરાતનો પૂર્વ છેડો (મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સરહદને અડીને) |
| કુલ ભૌગોલિક વિસ્તાર | ૩,૬૪૬ ચોરસ કિમી (આશરે) |
| કુલ તાલુકાઓ | ૯ તાલુકા (દાહોદ, ગરબાડા, ઝાલોદ, ફતેપુરા, લીમખેડા, દેવગઢ બારિયા, ધાનપુર, સંજેલી અને સિંગવડ) |
| પ્રાંત / મહેસૂલી ઉપવિભાગ | ૪ (દાહોદ પ્રાંત, ઝાલોદ પ્રાંત, લીમખેડા પ્રાંત અને દેવગઢ બારિયા પ્રાંત) |
| ગામો અને પંચાયતો | ૬૯૬ મહેસૂલી ગામો અને ૫૩૦+ ગ્રામ પંચાયતો |
| નગરપાલિકાઓ | ૩ (દાહોદ, ઝાલોદ અને દેવગઢ બારિયા નગરપાલિકા) |
| મુખ્ય નદીઓ | અનાસ, પાનમ, માછણ, કાળી, હડફ, દુધીમતી અને ખાન નદી |
| RTO પાસિંગ કોડ | GJ-20 (દાહોદ RTO) |
| મુખ્ય PIN અને STD કોડ | દાહોદ PIN: ૩૮૯૧૫૧ (STD: ૦૨૬૭૩) | દેવગઢ બારિયા PIN: ૩૮૯૩૮૦ |
| મુખ્ય આર્થિક ક્ષેત્રો | મકાઈ-ડાંગર-ચણા-તુવેરની ખેતી, પશુપાલન (પંચામૃત ડેરી), રેલવે લોકોમોટિવ વર્કશોપ, દાળ મિલો અને ખનિજ-ગ્રેનાઇટ એકમો |
દાહોદ જિલ્લાના તમામ ૯ તાલુકા અને વહીવટી એકમો
દાહોદ જિલ્લાના નવેય તાલુકાઓની યાદી, તેમનું મુખ્ય મથક અને જિલ્લાના નકશામાં તેમની ભૌગોલિક દિશા નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | તાલુકાનું નામ | તાલુકા મથક | જિલ્લામાં ભૌગોલિક દિશા અને ઓળખ |
|---|---|---|---|
| ૦૧ | દાહોદ | દાહોદ | પૂર્વ-મધ્ય ભાગ (દુધીમતી નદી કાંઠે આવેલું જિલ્લાનું મુખ્ય વહીવટી, શૈક્ષણિક અને વેપારી મથક; મધ્ય પ્રદેશ સરહદ) |
| ૦૨ | ગરબાડા | ગરબાડા | દક્ષિણ-પૂર્વ ભાગ (મધ્ય પ્રદેશના અલીરાજપુર અને ઝાબુઆ જિલ્લાની સરહદને સ્પર્શતો પંથક; ગાંગરડી અને જેસાવાડા જેવા મોટા ગામો) |
| ૦૩ | ઝાલોદ | ઝાલોદ | ઉત્તર-પૂર્વ ભાગ (માછણ નદી કાંઠે આવેલું મોટું વેપારી નગર; રાજસ્થાનના બાંસવાડા અને મધ્ય પ્રદેશના થાંદલા સરહદ નજીક) |
| ૦૪ | ફતેપુરા | ફતેપુરા | ઉત્તર છેડો (રાજસ્થાન સરહદે માનગઢ હિલની તળેટીમાં આવેલો ડુંગરાળ અને કૃષિપ્રધાન તાલુકો; સુખસર મુખ્ય મથક પૈકીનું એક) |
| ૦૫ | સંજેલી | સંજેલી | ઉત્તર-મધ્ય ભાગ (૨૦૧૩માં ઝાલોદમાંથી અલગ થયેલો તાલુકો; મહીસાગર જિલ્લાના સંતરામપુર પંથકને અડીને આવેલો વિસ્તાર) |
| ૦૬ | લીમખેડા | લીમખેડા | મધ્ય ભાગ (હડફ નદી કાંઠે અમદાવાદ-ઇન્દોર નેશનલ હાઇવે NH-47 પર આવેલું મહત્વનું જંકશન અને પ્રાંત મથક) |
| ૦૭ | સિંગવડ | સિંગવડ | પશ્ચિમ-મધ્ય ભાગ (૨૦૧૩માં લીમખેડામાંથી બનેલો તાલુકો; પંચમહાલના મોરવા હડફ અને શહેરા સરહદ નજીક આવેલો વિસ્તાર) |
| ૦૮ | દેવગઢ બારિયા | દેવગઢ બારિયા | દક્ષિણ-પશ્ચિમ ભાગ (પાનમ નદી કાંઠે વસેલું પૂર્વ રજવાડાનું ઐતિહાસિક નગર, રાજમહેલ અને વનસંપદા ધરાવતું પ્રાંત મથક) |
| ૦૯ | ધાનપુર | ધાનપુર | દક્ષિણ છેડો (રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય, પાનમ નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન અને છોટા ઉદેપુર-મધ્ય પ્રદેશ સરહદે આવેલો ગાઢ જંગલ પટ્ટો) |
સ્રોત: દાહોદ જિલ્લા પોર્ટલ – Subdivisions & Talukas અને દાહોદ જિલ્લા પંચાયત પોર્ટલ.
પ્રાંત કચેરીઓ (મહેસૂલી ઉપવિભાગો) અને કાર્યક્ષેત્ર
ડુંગરાળ ભૌગોલિક રચના ધરાવતા ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વહીવટી સંકલન અને સેવાઓ ઝડપી બનાવવા માટે દાહોદ જિલ્લાને ૪ પ્રાંત ઉપવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.
| ક્રમ | પ્રાંત / ઉપવિભાગ | સમાવિષ્ટ તાલુકાઓ |
|---|---|---|
| ૧ | દાહોદ પ્રાંત | દાહોદ અને ગરબાડા તાલુકા (પૂર્વ વિભાગ) |
| ૨ | ઝાલોદ પ્રાંત | ઝાલોદ, ફતેપુરા અને સંજેલી તાલુકા (ઉત્તર વિભાગ) |
| ૩ | લીમખેડા પ્રાંત | લીમખેડા અને સિંગવડ તાલુકા (મધ્ય અને પશ્ચિમ વિભાગ) |
| ૪ | દેવગઢ બારિયા પ્રાંત | દેવગઢ બારિયા અને ધાનપુર તાલુકા (દક્ષિણ વનવિભાગ) |
વસ્તી અને સામાજિક આંકડા – ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી
નીચેના આંકડા ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી (Census 2011) મુજબના છે. સ્ત્રી-પુરુષ લિંગાનુપાત (Sex Ratio) ની બાબતમાં દાહોદ જિલ્લો સમગ્ર ગુજરાતમાં ત્રીજા ક્રમે (ડાંગ અને તાપી પછી) આવે છે.
| કુલ વસ્તી (૨૦૧૧ મુજબ) | ૨૧,૨૭,૦૮૬ |
|---|---|
| પુરુષ વસ્તી | ૧૦,૬૮,૬૫૧ |
| સ્ત્રી વસ્તી | ૧૦,૫૮,૪૩૫ |
| ગ્રામ્ય વસ્તીનું પ્રમાણ | ૯૧.૦૦% (૧૯,૩૫,૪૬૧ – મુખ્યત્વે ગ્રામ્ય વસ્તી ધરાવતો જિલ્લો) |
| શહેરી વસ્તીનું પ્રમાણ | ૯.૦૦% (૧,૯૧,૬૨૫ – દાહોદ, ફ્રીલેન્ડગંજ, ઝાલોદ અને દેવગઢ બારિયા) |
| અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) પ્રમાણ | ૭૪.૩૨% (ગુજરાતના મુખ્ય આદિવાસી બહુલ જિલ્લાઓ પૈકી એક) |
| વસ્તી ગીચતા (Population Density) | દર ચોરસ કિમીએ ૫૮૩ વ્યક્તિઓ |
| કુલ સાક્ષરતા દર | ૫૮.૮૨% |
| પુરુષ સાક્ષરતા | ૭૦.૦૧% |
| સ્ત્રી સાક્ષરતા | ૪૭.૬૫% |
| લિંગાનુપાત (Sex Ratio) | દર ૧,૦૦૦ પુરુષે ૯૯૦ સ્ત્રીઓ (રાજ્યમાં સર્વોચ્ચ પૈકીનો એક) |
નોંધ: ઉપરોક્ત આંકડા ૨૦૧૧ના સત્તાવાર સેન્સસ હેન્ડબુક મુજબના છે; તેને વર્ષ ૨૦૨૬ની વર્તમાન અંદાજિત વસ્તી ન ગણવી.
દાહોદ જિલ્લાના મુખ્ય નગરોના PIN કોડ અને STD કોડ
પંચમહાલ-દાહોદ પોસ્ટલ ડિવિઝન હેઠળ આવતા દાહોદ જિલ્લાના તમામ ૯ તાલુકા મથકો અને મુખ્ય નગરોના પિનકોડ તથા ટેલિફોન કોડ નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | નગર / તાલુકા મથક | PIN કોડ | STD કોડ |
|---|---|---|---|
| ૧ | દાહોદ (મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ) | ૩૮૯૧૫૧ | ૦૨૬૭૩ |
| ૨ | ફ્રીલેન્ડગંજ (રેલવે કોલોની – દાહોદ) | ૩૮૯૧૬૦ | ૦૨૬૭૩ |
| ૩ | ગરબાડા | ૩૮૯૧૫૫ | ૦૨૬૭૩ |
| ૪ | જેસાવાડા (ગરબાડા તાલુકો) | ૩૮૯૧૫૨ | ૦૨૬૭૩ |
| ૫ | ઝાલોદ | ૩૮૯૧૭૦ | ૦૨૬૭૯ |
| ૬ | લીમડી (ઝાલોદ તાલુકો) | ૩૮૯૧૮૦ | ૦૨૬૭૯ |
| ૭ | ફતેપુરા | ૩૮૯૧૭૨ | ૦૨૬૭૫ |
| ૮ | સુખસર (ફતેપુરા તાલુકો) | ૩૮૯૧૯૦ | ૦૨૬૭૫ |
| ૯ | સંજેલી | ૩૮૯૧૭૫ | ૦૨૬૭૫ |
| ૧૦ | લીમખેડા | ૩૮૯૧૪૦ | ૦૨૬૭૭ |
| ૧૧ | સિંગવડ / રણધિકપુર | ૩૮૯૧૩૦ | ૦૨૬૭૭ |
| ૧૨ | દેવગઢ બારિયા | ૩૮૯૩૮૦ | ૦૨૬૭૮ |
| ૧૩ | ધાનપુર | ૩૮૯૩૮૨ | ૦૨૬૭૮ |
| ૧૪ | પીપલોદ (દેવગઢ બારિયા) | ૩૮૯૧૩૦ | ૦૨૬૭૮ |
દરેક ગ્રામ્ય શાખા પોસ્ટ ઓફિસનો PIN કોડ (૩૮૯xxx શ્રેણીમાં) અલગ હોઈ શકે છે. ટપાલ કે કુરિયર મોકલતા પહેલાં ચોક્કસ કોડ ચકાસવો.
દાહોદ જિલ્લાની નદીપ્રણાલી, તળાવો અને સિંચાઈ યોજનાઓ
દાહોદ જિલ્લાની નદીઓ બે મુખ્ય નદી બેસિન (મહી બેસિન અને નર્મદા બેસિન) નો ભાગ છે. ડુંગરાળ ઢોળાવ પર બાંધવામાં આવેલા ચેકડેમ અને જળાશયો અહીંની ખેતી માટે જીવાદોરી સમાન છે.
| નદી / જળાશય | પસાર થતો વિસ્તાર | ભૌગોલિક અને કૃષિ મહત્વ |
|---|---|---|
| અનાસ નદી | દાહોદ, ગરબાડા અને ઝાલોદ પંથક | મધ્ય પ્રદેશના આંબોઆ ડુંગરોમાંથી નીકળી દાહોદ જિલ્લાના પૂર્વ ભાગમાંથી વહીને રાજસ્થાનમાં મહી નદીને મળે છે. |
| પાનમ નદી | ધાનપુર, દેવગઢ બારિયા અને સિંગવડ | ધાનપુરના ડુંગરોમાંથી નીકળી દેવગઢ બારિયા પાસેથી વહે છે અને પંચમહાલ જિલ્લામાં પ્રવેશી ‘પાનમ ડેમ’ રચે છે. |
| માછણ અને કાળી નદી | ઝાલોદ, સંજેલી અને ફતેપુરા તાલુકો | ઝાલોદ નગર માછણ નદીના કિનારે આવેલું છે; તેના પર ઝાલોદ પાસે ‘માછણનાળા ડેમ’ બાંધવામાં આવ્યો છે. |
| હડફ નદી | લીમખેડા અને સિંગવડ પંથક | લીમખેડા નગર હડફ નદીના કાંઠે વસેલું છે; તેના પર ‘હડફ ડેમ’ અને ‘કબૂતરી ડેમ’ સિંચાઈ યોજનાઓ કાર્યરત છે. |
| દુધીમતી અને ખાન નદી | દાહોદ શહેર અને ગ્રામ્ય વિસ્તાર | દાહોદ શહેર દુધીમતી નદીના કિનારે આવેલું છે; તેની નજીક પાટાડુંગરી જળાશય અને છાબ તળાવ આવેલા છે. |
| છાબ તળાવ (દાહોદ) | દાહોદ શહેરની મધ્યમાં | ૧૧મી સદીમાં સોલંકી રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહે માળવાની ચડાઈ વખતે લશ્કરના પડાવ માટે ખોદાવેલું ઐતિહાસિક તળાવ (સ્માર્ટ સિટી રિવરફ્રન્ટ). |
સંદર્ભ: GSDMA – Dahod District Disaster Management Plan અને દાહોદ જિલ્લા સત્તાવાર પોર્ટલ.
દાહોદ જિલ્લાના ઐતિહાસિક સ્મારકો, અભયારણ્ય, ધાર્મિક સ્થળો અને મુખ્ય ગામો
રતનમહાલના ગાઢ જંગલો અને માનગઢ હિલના શહીદ સ્મારકથી લઈને દેવગઢ બારિયાના રાજમહેલ અને બાવકાના પ્રાચીન શિવાલય સુધીના મુખ્ય સ્થળોની યાદી નીચે પ્રમાણે છે.
| ક્રમ | સ્થળ / ગામ | તાલુકો | શા માટે જાણીતું છે? (વિશેષતા) |
|---|---|---|---|
| ૧ | રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય (Sloth Bear Sanctuary) | ધાનપુર | મધ્ય પ્રદેશ સરહદે ૫૫ ચો.કિમી.માં ફેલાયેલું ગાઢ જંગલ; સ્લોથ બેર (રીંછ), દીપડા, ચાર શિંગડાવાળા હરણ અને મહુડાના વૃક્ષો માટે જાણીતું વન્યજીવ અભયારણ્ય. |
| ૨ | માનગઢ હિલ (ગોવિંદ ગુરુ સ્મૃતિ વન) | ફતેપુરા | ગુજરાત-રાજસ્થાન સરહદે આવેલું ઐતિહાસિક સ્થળ, જ્યાં ૧૯૧૩માં સંત ગોવિંદ ગુરુના નેતૃત્વમાં અંગ્રેજો સામે આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ થયો હતો. |
| ૩ | દેવગઢ બારિયા રાજમહેલ અને અંધારી કિલ્લા | દેવગઢ બારિયા | બારિયા રજવાડાના પૂર્વ શાસકોનો ભવ્ય રાજમહેલ, ડુંગર પર આવેલું ‘દેવગઢ’ (અધિષ્ઠાત્રી દેવી) મંદિર અને પહાડી વનવિસ્તાર. |
| ૪ | બાવકાનું પ્રાચીન શિવ મંદિર | દાહોદ | દાહોદથી ૧૪ કિમી દૂર ૧૨મી સદીમાં સોલંકી કાળમાં નિર્મિત ખજૂરાહો શૈલીનું બારીક શિલ્પકળા ધરાવતું પ્રાચીન શિવાલય. |
| ૫ | દાહોદ ગઢી કિલ્લો (મુઘલ સરાઈ) | દાહોદ | મુઘલ બાદશાહ ઔરંગઝેબના જન્મસ્થળ (૧૬૧૮) તરીકે ઐતિહાસિક નોંધ ધરાવતો શાહજહાંએ બંધાવેલો કિલ્લો અને વહીવટી સંકુલ. |
| ૬ | પાટાડુંગરી ડેમ (મગરકુઈ ઇકો-ટૂરિઝમ) | દાહોદ | ખાન નદી પર આવેલું રમણીય જળાશય, પહાડી ટેકરીઓ અને પ્રવાસીઓ માટેનું લોકપ્રિય પિકનિક સ્થળ. |
| ૭ | દધીચિ ઋષિ આશ્રમ અને દુધીમતી નદી | દાહોદ | જેમના નામ પરથી દાહોદ (દધીપદ્ર) વસ્યું તે મહર્ષિ દધીચિનું પૌરાણિક આશ્રમ સ્થાનક. |
| ૮ | સાંજેલી રાજમહેલ અને હનુમાન મંદિર | સંજેલી | પૂર્વ સંજેલી રજવાડાનો ઐતિહાસિક દરબારગઢ અને સ્થાનિક શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર. |
| ૯ | ગાયત્રી શક્તિપીઠ અને બાવકા તળાવ | દાહોદ | શૈક્ષણિક, આધ્યાત્મિક અને સામાજિક પ્રવૃત્તિઓનું જાણીતું કેન્દ્ર. |
| ૧૦ | ઝાલોદ (માછણ નદી અને ઐતિહાસિક તળાવ) | ઝાલોદ | રાજસ્થાન સરહદ નજીકનું મોટું વેપારી નગર, જૈન દેરાસરો અને હોળી પછીના ‘ચૂલના મેળા’ માટે પ્રખ્યાત પંથક. |
| ૧૧ | લીમડી (ઝાલોદ તાલુકો) | ઝાલોદ | મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સરહદના વેપાર માટેનું મોટું બજાર અને ઐતિહાસિક ગામ. |
| ૧૨ | જેસાવાડા અને ગાંગરડી | ગરબાડા | ગરબાડા તાલુકાના મોટા ગ્રામ્ય મથકો, જ્યાં પરંપરાગત ‘ગોળ ગધેડાનો મેળો’ અને આદિવાસી નૃત્ય ઉત્સવો ઉજવાય છે. |
| ૧૩ | પીપલોદ અને રણધિકપુર | દેવગઢ બારિયા / સિંગવડ | અમદાવાદ-દાહોદ રેલવે લાઈન અને હાઇવે પર આવેલા મહત્વના ઐતિહાસિક અને વેપારી મથકો. |
| ૧૪ | કંજેટા (રતનમહાલ પ્રવેશદ્વાર) | ધાનપુર | રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્યની તળેટીમાં આવેલું ગામ, જ્યાં વન વિભાગની ઇકો-કેમ્પસાઇટ અને કુદરતી ઝરણા આવેલા છે. |
| ૧૫ | સુખસર | ફતેપુરા | ફતેપુરા તાલુકાનું મોટું વેપારી અને શૈક્ષણિક મથક, જે સંતરામપુર-ઝાલોદ માર્ગ પર આવેલું છે. |
| ૧૬ | કબૂતરી ડેમ અને ઉમરિયા | લીમખેડા | લીમખેડા પંથકના ડુંગરાળ વિસ્તારમાં આવેલા જળાશય અને કુદરતી વનવિસ્તારના સ્થળો. |
પ્રવાસન અને ઐતિહાસિક સ્થળોના સંદર્ભ માટે દાહોદ જિલ્લા પ્રવાસન પોર્ટલ તપાસવું.
દાહોદની આર્થિક ઓળખ: રેલવે લોકોમોટિવ વર્કશોપ, કૃષિ, દાળ મિલો અને ખનિજ
દાહોદ જિલ્લાની અર્થવ્યવસ્થા કૃષિ અને વન-પેદાશોની સાથે ભારતીય રેલવેના વિશાળ લોકોમોટિવ પ્રોજેક્ટ, એગ્રો-પ્રોસેસિંગ અને પશુપાલન પર આધારિત છે.
| આર્થિક ક્ષેત્ર | મુખ્ય કેન્દ્રો અને વિસ્તાર | જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં ભૂમિકા |
|---|---|---|
| ભારતીય રેલવે લોકોમોટિવ વર્કશોપ | ફ્રીલેન્ડગંજ (દાહોદ શહેર) | ૧૯૨૬થી કાર્યરત ઐતિહાસિક રેલવે વર્કશોપ અને આધુનિક ૯,૦૦૦ HP ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ (રેલ એન્જિન) ઉત્પાદન પ્લાન્ટ. |
| ધાન્ય અને કઠોળની ખેતી | દાહોદ, ઝાલોદ, ફતેપુરા, લીમખેડા, દેવગઢ બારિયા | મકાઈ (Maize) ના ઉત્પાદનમાં ગુજરાતમાં અગ્રણી જિલ્લો; ઉપરાંત ડાંગર, ચણા, તુવેર, અડદ, ઘઉં અને સોયાબીનની મોટા પાયે ખેતી. |
| દાળ મિલો અને એગ્રો-પ્રોસેસિંગ | દાહોદ GIDC, ઝાલોદ અને દેવગઢ બારિયા | ચણા અને તુવેરની દાળ બનાવતી સેંકડો દાળ મિલો (Dal Mills), મકાઈ સ્ટાર્ચ અને પશુઆહાર (Cattle Feed) ના એકમો. |
| પશુપાલન અને ડેરી સહકાર | જિલ્લાના તમામ ૯ તાલુકાના ગામડાઓ | પંચામૃત ડેરી (પંચમહાલ જિલ્લા સહકારી દૂધ ઉત્પાદક સંઘ) સાથે જોડાયેલી ગ્રામ્ય દૂધ મંડળીઓ દ્વારા પશુપાલકોને રોજગારી. |
| ખનિજ અને ગૌણ વનપેદાશો | ધાનપુર, દેવગઢ બારિયા, ઝાલોદ, લીમખેડા | ગ્રેનાઇટ, ક્વાર્ટઝ, ડોલોમાઇટ, ચૂનાના પથ્થરની ખાણો તથા મહુડાના ફૂલ, ટીમરુ પાન, મધ અને ઔષધીય વનસ્પતિઓનો સંગ્રહ. |
નોંધ: ભારત સરકારના ‘સ્માર્ટ સિટી મિશન’ હેઠળ દાહોદ શહેરમાં આધુનિક માળખાકીય સુવિધાઓ, તળાવ બ્યુટિફિકેશન અને ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
દાહોદ જિલ્લાના પરિવહન માર્ગો: દિલ્હી–મુંબઈ રેલ કોરિડોર અને હાઇવે
મધ્ય ભારત અને ગુજરાતને જોડતા મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ અને ભારતીય રેલવેની સૌથી વ્યસ્ત દિલ્હી-મુંબઈ બ્રોડગેજ લાઈન દાહોદ જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે.
| પરિવહન માધ્યમ | મુખ્ય માર્ગ / સ્ટેશન | જોડાણ અને મહત્વ |
|---|---|---|
| રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (NH-47) | અમદાવાદ–ગોધરા–લીમખેડા–દાહોદ–ઇન્દોર–નાગપુર હાઇવે | ગુજરાતને મધ્ય પ્રદેશ (ઝાબુઆ, ધાર, ઇન્દોર) સાથે જોડતો મુખ્ય ફોર-લેન રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (અગાઉનો NH-59). |
| રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ (NH-56 / NH-113) | ચિત્તોડગઢ–બાંસવાડા–ઝાલોદ–લીમખેડા–દાહોદ–અલીરાજપુર–વાપી | રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશના આદિવાસી પટ્ટાને ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ જોડતો મહત્વનો આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગ. |
| રાજ્ય ધોરીમાર્ગો (SH-2 / SH-5) | દાહોદ–દેવગઢ બારિયા–બોડેલી અને ઝાલોદ–સંતરામપુર–લુણાવાડા | દાહોદ જિલ્લાને છોટા ઉદેપુર, વડોદરા અને મહીસાગર જિલ્લા સાથે જોડતા રાજ્ય ધોરીમાર્ગો. |
| રેલવે જંક્શન (પશ્ચિમ રેલવે) | દાહોદ, લીમખેડા, પીપલોદ અને મેઘનગર (સરહદી) | મુંબઈ–વડોદરા–રતલામ–નવી દિલ્હી ઇલેક્ટ્રિફાઇડ ડબલ બ્રોડગેજ મેઈન લાઈન; ઉપરાંત દાહોદ–ઇન્દોર નવી રેલવે લાઈન પ્રોજેક્ટ. |
| હવાઈ મથક (નજીકનું) | વડોદરા એરપોર્ટ અને ઇન્દોર એરપોર્ટ | દાહોદ શહેરથી વડોદરા એરપોર્ટ આશરે ૧૪૫ કિમી અને ઇન્દોર આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ આશરે ૧૯૫ કિમીના અંતરે આવેલું છે. |
વધુ માહિતી: દાહોદ જિલ્લા પોર્ટલ – How to Reach.
દાહોદ જિલ્લાની ભૌગોલિક સરહદો (પડોશી જિલ્લાઓ, રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશ)
દાહોદ જિલ્લો પશ્ચિમ તરફ ગુજરાતના ૩ પડોશી જિલ્લાઓ તથા ઉત્તર અને પૂર્વ-દક્ષિણ તરફ રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશ એમ બે રાજ્યો સાથે સરહદ ધરાવે છે:
| દિશા | પડોશી જિલ્લો / રાજ્ય | સરહદી તાલુકા અને ભૌગોલિક સીમા |
|---|---|---|
| ઉત્તર | રાજસ્થાન રાજ્ય (બાંસવાડા જિલ્લો) | ફતેપુરા અને ઝાલોદ તાલુકાની ઉત્તર સરહદ રાજસ્થાનના કુશલગઢ અને સજ્જનગઢ પંથકને સ્પર્શે છે. |
| પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ | મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય (ઝાબુઆ અને અલીરાજપુર જિલ્લા) | ઝાલોદ, દાહોદ, ગરબાડા અને ધાનપુર તાલુકા મધ્ય પ્રદેશના થાંદલા, મેઘનગર, ભાભરા અને કઠ્ઠીવાડા સાથે લાંબી સરહદ ધરાવે છે. |
| દક્ષિણ-પશ્ચિમ | છોટા ઉદેપુર જિલ્લો | ધાનપુર અને દેવગઢ બારિયા તાલુકાની દક્ષિણ સીમા છોટા ઉદેપુર અને જેતપુર પાવી તાલુકાને અડે છે. |
| પશ્ચિમ | પંચમહાલ જિલ્લો | દેવગઢ બારિયા, સિંગવડ અને લીમખેડા તાલુકાની પશ્ચિમી હદ પંચમહાલના ઘોઘંબા, શહેરા અને મોરવા હડફ સાથે જોડાયેલી છે. |
| ઉત્તર-પશ્ચિમ | મહીસાગર જિલ્લો | સંજેલી અને ફતેપુરા તાલુકાની ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદ મહીસાગર જિલ્લાના સંતરામપુર અને કડાણા પંથકને સ્પર્શે છે. |
જિલ્લાની મહેસૂલી સરહદો અને ગામોની હદના સત્તાવાર કામકાજ માટે જિલ્લા નિરીક્ષક જમીન દફતર (DILR Dahod)ના નકશા માન્ય ગણાય છે.
દાહોદ જિલ્લાના નકશા અને સામાન્ય જ્ઞાન વિશે મહત્વના પ્રશ્નો (FAQs)
વાચકો અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નોના સંદર્ભસહિત જવાબો.
દાહોદ જિલ્લામાં હાલમાં કુલ કેટલા તાલુકા આવેલા છે?
દાહોદ જિલ્લામાં હાલમાં કુલ ૯ તાલુકાઓ આવેલા છે: દાહોદ, ગરબાડા, ઝાલોદ, ફતેપુરા, લીમખેડા, દેવગઢ બારિયા, ધાનપુર, સંજેલી અને સિંગવડ.
દાહોદ જિલ્લાની સરહદ કયા બે રાજ્યોને સ્પર્શે છે?
દાહોદ જિલ્લાની સરહદ ઉત્તરમાં રાજસ્થાન (બાંસવાડા જિલ્લો) અને પૂર્વ-દક્ષિણમાં મધ્ય પ્રદેશ (ઝાબુઆ અને અલીરાજપુર જિલ્લા) એમ બે રાજ્યોને સ્પર્શે છે, જેથી તે ‘દો-હદ’ તરીકે ઓળખાય છે.
રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય (Sloth Bear Sanctuary) દાહોદના કયા તાલુકામાં આવેલું છે?
રતનમહાલ રીંછ અભયારણ્ય દાહોદ જિલ્લાના દક્ષિણ છેડે આવેલા ધાનપુર તાલુકામાં મધ્ય પ્રદેશ સરહદ નજીક સ્થિત છે.
ઐતિહાસિક ‘માનગઢ હિલ’ ક્યાં આવેલું છે અને તે શા માટે જાણીતું છે?
માનગઢ હિલ દાહોદ જિલ્લાના ફતેપુરા તાલુકામાં ગુજરાત-રાજસ્થાન સરહદે આવેલું છે, જ્યાં ૧૯૧૩માં સંત ગોવિંદ ગુરુના નેતૃત્વમાં અંગ્રેજો સામે ભીલ આદિવાસી ક્રાંતિ થઈ હતી.
દાહોદ શહેર કઈ નદીના કિનારે આવેલું છે અને ત્યાં કયું ઐતિહાસિક તળાવ છે?
દાહોદ શહેર દુધીમતી નદીના કિનારે વસેલું છે અને શહેરની મધ્યમાં સોલંકી રાજા સિદ્ધરાજ જયસિંહે બંધાવેલું ઐતિહાસિક ‘છાબ તળાવ’ આવેલું છે.
દાહોદ જિલ્લાનો RTO કોડ અને મુખ્ય PIN કોડ કયો છે?
દાહોદ જિલ્લાનો વાહન વ્યવહાર (RTO) કોડ GJ-20 છે અને દાહોદ શહેરનો મુખ્ય PIN કોડ ૩૮૯૧૫૧ છે.
માહિતી માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સત્તાવાર સંદર્ભો
આ પેજની વહીવટી, ભૌગોલિક અને આંકડાકીય વિગતો તૈયાર કરતી વખતે નીચેના સરકારી પોર્ટલ અને સંસ્થાકીય સ્ત્રોતોનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે:
- કલેક્ટર કચેરી, દાહોદ – સત્તાવાર જિલ્લા પોર્ટલ
- દાહોદ જિલ્લા પોર્ટલ – પ્રાંત અને ૯ તાલુકાનું માળખું
- જિલ્લા પંચાયત દાહોદ – ગ્રામ્ય અને પંચાયત વિગતો
- દાહોદ જિલ્લા પોર્ટલ – રતનમહાલ, માનગઢ હિલ અને પ્રવાસન સ્થળો
- District Census Handbook Dahod – Census of India 2011
- GSDMA – District Disaster Management Plan (Dahod)
સંપાદકીય નોંધ: વહીવટી હદ, ગ્રામ પંચાયતોની સંખ્યા અને પોસ્ટલ કોડમાં સમયાંતરે સરકારી સુધારા થઈ શકે છે. સત્તાવાર કામકાજ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગની વેબસાઇટ ચકાસવી.